Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Het weerstandsvermogen is de verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit.

De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit de volgende middelen en mogelijkheden om onverwachte en substantiële kosten te dekken, die niet zijn opgenomen in de begroting:

• Incidentele weerstandscapaciteit
  Dit betreft het saldo van de Algemene reserve dat eind 2025 € 86 miljoen is. Dit totaal is exclusief de buffer die in de Programmabegroting 2023-2026 is ingesteld voor onder meer cofinanciering, Delft-West en IDD. Ook is de reservering voor de Groei van de stad die is opgenomen in de Kadernota 2026 buiten beschouwing gelaten. De nadere toelichting op de Algemene reserve en de financiële ruimte op basis van incidentele dekkingsmiddelen volgt hieronder.
• Structurele weerstandscapaciteit
  Dit betreft de post Onvoorzien (€ 100.000) en onbenutte belastingcapaciteit. De post Onvoorzien is structureel beschikbaar voor incidentele tegenvallers die onvoorzien, onontkoombaar en onuitstelbaar zijn. Als de tegenvaller toch structureel is, dan moet deze in het volgende begrotingsjaar op een andere wijze worden gedekt. De onbenutte belastingcapaciteit voor onroerendezaakbelasting (OZB) is gelijk aan de belastingheffing die nog kan plaatsvinden tot het niveau dat een gemeente moet heffen om voor toelating van een artikel 12-aanvraag in aanmerking te komen. Voor Delft is de onbenutte belastingcapaciteit € 5,7 miljoen (1,08% van de totale baten).

De benodigde weerstandscapaciteit is afhankelijk van de aard, kans van optreden en de omvang van de risico's waarmee de gemeente wordt geconfronteerd. De optelling van de risico's is € 46,4 miljoen (zie het risicoprofiel voor het actuele overzicht van de risico's).

Het weerstandsvermogen wordt bepaald door de verhouding tussen de beschikbare weerstand (2025: € 86 miljoen) en benodigde weerstand (€ 46,4 miljoen). In 2025 is de score van 1,9 als 'ruim voldoende' (1,4 < wv > 2,0) te karakteriseren. Na aftrek van de benodigde weerstandscapaciteit en inclusief de afrekening van het rekeningresultaat 2025 is de vrij besteedbare ruimte van de Algemene reserve € 55,1 miljoen. Deze ruimte is betrokken bij de incidentele dekkingsmiddelen.

Hieronder is een actueel overzicht opgenomen van de ontwikkeling van de Algemene reserve voor het jaar 2025. Het overzicht houdt rekening met de mutaties in 2025 als gevolg van eerder genomen besluiten, het rekeningresultaat en het voorstel voor bestemming van het resultaat.

Voor de afrekening van het rekeningresultaat 2025 is de Algemene reserve eind 2025 in totaal € 107 miljoen. Dit saldo houdt rekening met het resultaat en de resultaatsbestemming van de Jaarstukken 2024 (€ 7,1 miljoen), de buffer voor Delft-West, IDD, museum Prinsenhof en het begrotingssaldo (€ 5,3 miljoen), motie Herbestemmen van middelen voor uitvoering IHP Cultuur (-/- € 3 miljoen), besluiten PB 2026-2029 (€ 331.000), motie Onderzoek reserves (€ 1,055 miljoen), bijdrage Museum Prinsenhof Delft (€ 8,3 miljoen) en besluiten in eerdere jaren (€ 55.000).

In de Kadernota 2023 is de keuze gemaakt om incidentele dekkingsmiddelen te gebruiken als dekking voor cofinanciering en reserveringen voor Delft-West, Innovatiedistrict Delft, Prinsenhof en de Gelatinebrug. In de Kadernota 2026 is daar een reservering voor de nieuwe bestuursperiode aan toegevoegd. Samen met de toegezegde en/of al ontvangen extra middelen van het Rijk voor onze woningbouwopgave, infrastructuur en openbare ruimte, voor de sociale opgave in Delft-West en de energietransitie is hiermee het fundament beschikbaar om stevig te investeren in de stad.

De incidentele dekkingsmiddelen zijn opgenomen in de Algemene reserve (buffer, vrij besteedbare ruimte na aftrek risicoprofiel). In 2025 is de vrij besteedbare ruimte in de reserve Stad (na aftrek van de afgesproken inzet voor Fonds Delft 2040) overgeheveld naar de vrije ruimte van de Algemene reserve.

Hierna volgt een actueel overzicht van het initiële voorstel in de Kadernota 2023, de laatst gepresenteerde stand van zaken in de Programmabegroting 2026-2029 en de actuele situatie na het opmaken van de Jaarstukken 2025. Majeure verschillen tussen de begroting en de jaarstukken zijn in de laatste kolom geduid.

Ten opzichte van de Programmabegroting 2026-2029 is het saldo van de incidentele ruimte gedaald. Dit komt door de ophoging van het actuele risicoprofiel en de bijdragen voor cofinanciering Stationsgebied Delft Campus en museum Prinsenhof.

Het EMU-saldo is het saldo van de inkomende en de uitgaande geldstromen die samenhangen met transacties en investeringen in een bepaalde periode, overeenkomstig de voorschriften van de EU. Het EMU-saldo geeft aan met welk bedrag de schuldpositie van een gemeente in een bepaalde periode is gemuteerd (een nadelig saldo betekent een afname van het eigen vermogen en een toename van de schuld). Conform deze voorschriften is het beeld van het EMU-saldo van de gemeente Delft als volgt.

Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) schrijft voor dat gemeenten een meerjarige balans moeten opstellen voor het begrotingsjaar en de drie volgende jaren. Dit is gebeurd op basis van de Jaarstukken 2025, cijfers van het EMU-overzicht en een beoordeling van de mutaties op de leningenportefeuille. 

Om goed inzicht in de financiële positie te geven, schrijft het BBV voor zes financiële kengetallen (zie tabel hieronder) op te nemen in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Een kengetal (of financiële ratio) is een verhoudingsgetal dat is opgebouwd uit exploitatie- en/of balanscijfers. Bij de kengetallen hoort een samenhangende beoordeling van de scores in relatie tot de signaleringswaarden die de provincie als financieel toezichthouder hanteert.

bron: Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader (GTK) 2020 gemeenten

De signaleringswaarden zijn geen doel, maar gelden als maximum (schuldquotes, grondexploitaties) c.q. minimum (solvabiliteit) en fungeren als referentie voor de beoordeling. Een sterk afwijkende score (bijvoorbeeld oranje of rood voor de netto schuldquote) kan reden zijn voor actief overleg met de raad. Tot slot bespreken we drie aanvullende kengetallen die op verzoek van de raad zijn toegevoegd.

De kengetallen zijn weergegeven in onderstaande tabel. Bij deze ratio's is geen sprake van afwijkende scores ten opzichte van de signaleringswaarden van de financieel toezichthouder. Op basis van de kengetallen is de financiële positie van de gemeente houdbaar. Deze conclusie lichten we onder de tabel per ratio toe. 

Met de raad is een aantal extra indicatoren afgesproken.

Netto schuld per inwoner
De netto schuld per inwoner brengt de ontwikkeling van de schuld Voor Delft daalt de netto schuld per inwoner van 2024 naar 2025.

Saldo van baten en lasten als percentage van de baten
Het saldo van baten en lasten als percentage van de baten is in de realisatie van 2025 positief. 

Onbenutte belastingcapaciteit OZB
Het kengetal onbenutte belastingcapaciteit (OZB) laat de ruimte voor stijging van de OZB zien als gekozen wordt voor 120% van het landelijk gemiddelde. Voor Delft is deze ruimte 1,03% van de totale begroting.

In onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van het risicoprofiel van de gemeente Delft. Bij de inventarisatie van de risico's hanteren we de volgende definitie: een onvoorziene gebeurtenis met wellicht een negatieve materiële financiële impact waarvoor nog geen maatregelen getroffen zijn. De risico's met een (in de planperiode) verwachte omvang groter dan € 0,1 miljoen zijn zichtbaar gemaakt. Verder hebben we onderscheid gemaakt tussen incidentele en structurele risico's. Na de tabel en risicomatrix is per risico een korte tabel met specificaties opgenomen en daaronder een inhoudelijke toelichting. Deze toelichting op ieder risico in het risicoprofiel wordt afgesloten met een overzicht 'Overige operationele risico's' die pro memorie worden opgenomen, omdat ze nog erg onzeker zijn in omvang en waar ook nog rijksmiddelen tegenover kunnen komen te staan. De paragraaf sluit af met de meer strategische risico's voor de gemeente op langere termijn en de zogeheten kerndossiers.

Voor de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit wordt de omvang van de risico's gewogen met de kans van optreden, aangeduid in het kolomhoofd met 'zonder weging' en 'met weging', respectievelijk. De weging betekent:

1. dat we voorheen ongewogen risico's nu wegen met de kans, waarbij de waarde 1 = 10%, 2 = 30%, 3 = 50%, 4 = 70% en 5 = 90% (= kolom Kans (%)), en
2. dat we structurele risico's vermenigvuldigen met een factor twee (= kolom Factor).

De genummerde risico's vormen het huidige risicoprofiel en worden na de figuur per stuk toegelicht met detailtabel en toelichting. We maken in het risicoprofiel voor grondexploitaties al gebruik van gewogen bruto risico’s. Dat is het geval bij de risico’s '4. Bouwgrondexploitaties' en '5. Schieoevers'. (Nadere informatie over grondexploitaties staat in de paragraaf Grondbeleid en in het TMPG (Tussentijds Meerjarenprogramma Grondontwikkeling)). 

In totaal komt het operationeel risicoprofiel uit op € 46,4 miljoen. Dat betekent een toename met € 6,6 miljoen ten opzichte van stand bij de Programmabegroting 2026- 2029 (€ 39,9 miljoen). De grootste stijging ligt bij de het risico van de gecombineerde bouwgrondexploitaties welke met € 5,5 miljoen zijn toegenomen. De eerstvolgende bijdrage in de stijging komt van het programma Schieoevers dat met € 0,9 miljoen toenam. De overige wijzigingen zijn updates van bestaande risico's, met beperkte effecten. De tabel hieronder toont het overzicht van de verschillende risico's die het benodigde weerstandsvermogen onderbouwen. Elk van de risico's wordt vervolgens met een korte tabel verder tekstueel toegelicht. 

Ieder risico is gescoord op kans en impact. Daarbij is gewerkt met een schaal van 1 tot 5 (1 = zeer laag, 5 = zeer hoog). De kans maal impact geeft de risicoscore. Samengevat ziet de risicomatrix van de gemeente Delft er dan als volgt uit:

Voor de risico's met betrekking tot Schieoevers (5) en het project Prinsenhof (9), hier beiden in het rood, is ook nadere toelichting te vinden bij de andere kerndossiers (zie Risicomanagement: de Delftse aanpak).

Wat is het risico?
De bodem is vervuild en de verantwoordelijkheid voor sanering ligt bij de gemeente. De wijze van sanering is afhankelijk van het soort ontwikkeling. Dus afhankelijk van wat er ontwikkeld wordt, schatten we de kosten met moderne saneringstechnieken op orde grootte € 0,35 miljoen.

Wat zijn de oorzaken?
Op Campus Zuid was eerder een autocrossterrein gevestigd waarvoor de gemeente verantwoordelijk was. Na beëindiging bleek de bodem vervuild te zijn.

Beheersmaatregelen:
Met de Technische Universiteit Delft is afgesproken om het terrein te saneren wanneer hier ontwikkelingen op plaatsvinden. Op dit moment is nog niet bekend wat er ontwikkeld gaat worden en wanneer dit gaat plaatsvinden.

Wat is het risico?
Door de afbouw van de onttrekking veranderen de grondwaterdrukken in de bodem en kan de bodem bewegen. Als dat te snel gebeurt, kan dat schade veroorzaken aan gebouwen van circa € 3 miljoen. In 2021 heeft uit voorzorg geen afbouw van de onttrekking plaatsgevonden, omdat de bodem sneller steeg dan verwacht (wel binnen de normen). Uit monitoring is gebleken dat dit zich weer stabiliseerde. In 2022 en ook in 2023 is daarom verdergegaan met de afbouw. Vanwege de natte winter en voorjaarsperiode in 2024 was de grondwaterstand hoger dan normaal. Daarom is in 2024 de afbouwstap later gerealiseerd. In 2025 is een reguliere afbouwstap gerealiseerd. Voor 2026 wordt eveneens een reguliere afbouwstap voorzien. Het al dan niet nemen van een afbouwstap wordt ieder jaar opnieuw afgewogen. De kosten voor een jaar uitstel bedragen cumulatief voor de resterende periode circa € 0.65 miljoen. De laatste afbouwstap is voorzien in 2027 en daarom zijn de kosten voor mogelijk uitstel met € 1 ton verlaagd ten opzichte van de programmabegroting 2026 - 2029. 

Wat zijn de oorzaken?
De gemeente kan aansprakelijk worden gesteld voor gevolgschade als gevolg van veranderende grondwaterstanden. En eventueel uitstel leidt tot meerkosten.

Beheersmaatregelen:
Jaarlijks zijn en worden de risico’s en beheersmaatregelen geactualiseerd op basis van gedegen monitoring. Aan de hand daarvan is en wordt afgewogen of de volgende reductiestap wel, gedeeltelijk of niet wordt doorgevoerd. Bij twijfel wordt uitgesteld omdat dit de laagste impact heeft.

Wat is het risico?
Het ontdekken van onbekende locatie(s) met hevige verontreiniging van bodem, waar ingrijpen dringend nodig is. Regelmatig worden door (leiding)werkzaamheden, door nieuwe onderzoeken, en door nieuwe regelgeving, onbekende verontreinigingen geconstateerd in gemeentelijk grondbezit. De in de begroting beschikbare budgetten voor saneringen kunnen onvoldoende zijn. De recente ervaringen met de sanering Kalverbos en Noordeinde is de schatting van het risico met € 2 ton verhoogd ten opzichte van de Programmabegroting 2026 - 2029. En vanwege de impact op de omgeving en de vertraging van een eventueel (bouw)project ter plekke is die waarde nu verhoogd van 1 naar 2.

Wat is de oorzaak?
De gemeente is wettelijk verplicht bij verontreiniging van de bodem deze te saneren of te beheersen, maar de locatie, omvang, de aanpak en de kosten zijn nog onzeker.

Wat is het gevolg?
De gemeente zal kosten moeten maken voor sanering of beheersing van nog onbekende omvang.

Beheersmaatregelen:
De onzekerheid over de aanpak en de kosten managen we door een stapsgewijze projectmatige werkwijze.

Wat is het risico?
Grondexploitaties kennen projectspecifieke risico's en algemene risico's. Het totale 
risicobedrag gemoeid met de projectspecifieke risico's is € 13,4 miljoen. Algemene risico's zijn risico's die voor alle grondexploitaties gelden. Kwantificering hiervan leidt tot een risicobedrag van € 2,6 miljoen. Het totale risicobedrag, voor beide typen risico's, komt daarmee uit op € 16 miljoen (reeds gewogen). Omdat een drietal positieve grondexploitaties hun risico's (deels) zelf kan opvangen komt het te dekken totale risicobedrag uit op € 14,5 miljoen. Dit is € 5,5 miljoen hoger dan ten tijde van de Programmabegroting 2026. Oorzaak is een toename van de projectspecifieke risico's bij met name project Nieuw Delft. Het risicobedrag in dit project stijgt met € 4,9 miljoen. Deze stijging op zijn beurt is vooral het gevolg van een majeur nieuw risico: een onjuist uitgevoerde constructie van de spoortunnel kan leiden tot een beperking van het bovengronds te realiseren woon- en werkprogramma, waardoor de grondopbrengsten deels niet worden gerealiseerd en de betrokken ontwikkelaar een claim indient in verband met winstderving.

Wat zijn de oorzaken? 
Zoals hiervoor aangegeven is er sprake van een onjuist uitgevoerde constructie van de spoortunnel. Daarnaast zijn er onzekerheden rond netcongestie die vooralsnog leiden tot vertraging. Verder blijven de bouwkosten stijgen en is de bouwlogistiek complex bij binnenstedelijk en op compacte kavels bouwen. Locaties worden veelal gefaseerd ontwikkeld en saneringsopgaven moeten nader worden uitgezocht. De geopolitieke instabiliteit in algemene zin kan leiden tot plotselinge verhogingen van grondstofprijzen. 

Wat zijn de gevolgen? 
Dalende grondwaarden, claims, langere doorlooptijd van projecten, hogere rentes, oplopende inflatie en intensievere afstemming van werkzaamheden . 

Beheersmaatregelen: 

• Nadere onderzoeken doen
• Aanpassen programmering
• Afstemmen bouwprocessen op elkaar
• Besparen op kwaliteit en duurzaamheidsmaatregelen
• Zakelijk aansturen van processen

Wat is het risico?
De gemeente Delft wil Schieoevers-Noord transformeren van een werklocatie naar een gemengd woon-werkgebied. De ambitie is om in fase 1 ruim 1.800 arbeidsplaatsen en circa 4.000 woningen toe te voegen. De gemeente zelf heeft weinig grondpositie en is afhankelijk van initiatieven van derden. De gemeente legt zich met name toe op het investeren in noodzakelijke bovenwijkse voorzieningen, zoals een Gelatinebrug.

Binnen het programma Schieoevers zijn de risico’s op programma- en deelprojectniveau geïnventariseerd. Deze risicoanalyse heeft voor het laatst plaatsgevonden ten behoeve van de Voortgangsrapportage Schieoevers eerste helft 2025 en hierin zijn de risico’s compleet herijkt op basis van de RISMAN-methodiek voor risicomanagement in de bouw- en infrasector. Op basis van de ingeschatte kans x effect, is het gewogen risico bedrag voor het programma Schieoevers vastgesteld op circa € 20,7 miljoen. Dit gewogen risicobedrag is daarmee € 0,9 miljoen hoger dan het bedrag van € 19,8 miljoen dat is opgenomen in de programmabegroting 2026. Per 1-1-2026 zal een herijking van de businesscase plaatsvinden en worden opgenomen in de volgende voortgangsrapportage (die gaat over de tweede helft 2025 en vooruitblikt op 2026). 

Wat zijn de oorzaken?
Belangrijke oorzaak is de lopende procedure bij de Raad van State. Daarnaast speelt netcongestie ook een rol in de uitwerking van de plannen van ontwikkelaars. De stapeling van kaders en ambities kan voor ontwikkelaars leiden tot niet haalbare plannen. Ten slotte zijn vertraging door afhankelijkheden tussen plannen en krapte op de arbeidsmarkt en de inzet van capaciteit belangrijke oorzaken. 

Wat zijn de gevolgen?
De gevolgen op hoofdlijnen zijn dat de doelen van Schieoevers-Noord mogelijk deels niet behaald worden, dat bijvoorbeeld Schieoevers-Noord een minder bruisend stadsdeel wordt. Ook kunnen de geplande investeringen hogere kosten met zich meebrengen zoals bijvoorbeeld wegvallen van cofinanciering doordat een ontwikkelaar zijn businesscase niet rond krijgt, door indexatie en prijsstijgingen omdat de investeringen later dan gepland worden uitgevoerd. Tenslotte kan het programma forse vertraging oplopen, die weer leidt tot verdere verhoging van de kosten (voor bijvoorbeeld plankosten).

Beheersmaatregelen:
Op hoofdlijnen zijn de beheersmaatregelen voor Schieoevers: de verdere voorbereiding op de zitting bij de Raad van State en daarmee optimaal ondersteunen van de uitvoering van de planvorming die nu in voorbereiding is bij de ontwikkelaars. Daarnaast is een mogelijkheid de plannen deels te herzien, of te heroverwegen, en het is nodig in gesprek te blijven met de subsidieverstrekkers over de subsidies. Ook zal het programma energietransitie actief betrokken blijven worden in verband met de netcongestie. Tot slot blijven inzetten op kostenverhaal in anterieure overeenkomsten, en bewaking van gestelde subsidievoorwaarden en deadlines.

Wat is het risico? 
Enerzijds onverwachts hogere verwerkingskosten van het afval en hogere rijksbelasting op verbranding en CO2-toeslag, en anderzijds vermindering van inkomsten door daling van verkoopprijzen van ingezamelde grondstoffen zoals gerecycled plastic. In de plannen van de regering zijn al hogere verbrandingsbelastingen aangekondigd. De exacte hoogte is nog onzeker, maar de verwachting is dat het weer hoger kan uitpakken en daarom is de omvang met € 2 ton verhoogd ten opzichte van de Programmabegroting 2026 - 2029. Tegelijkertijd is de kans nu omlaag gebracht van 3 (=50%) naar 2(=30%), omdat de afvalstoffenheffing tot op heden steeds tijdig kon worden verhoogd. De reserve is bovendien beter gevuld dan in afgelopen jaren. Daarmee is effectief het beslag op het weerstandsvermogen onveranderd (zie de overzichtstabel voorin het Risicoprofiel). 

Wat is de oorzaak?
Extra heffingen op afvalverwerking (meestal verbranding) of verhoging van die heffingen zijn soms pas na vaststelling van het tarief bekend. En de prijzen voor ingezamelde grondstoffen volgen de ontwikkelingen op de markt en op de huidige markt is nieuw plastic goedkoper dan gerecycled plastic. De voorziening Reiniging is op dit moment ontoereikend om extra belasting en/of tegenvallers op te vangen. Het risico is als incidenteel bestempeld, omdat bij de eerstvolgende mogelijkheid het tarief voor inwoners erop kan worden aangepast. Overigens is met de overeenkomst met HVC voor afvalverwerking het risico op onverwachte verhoging van de verwerkingskosten zelf kleiner door de samenwerking en het tijdig en open delen van informatie.

Wat is het gevolg?
De stijging van kosten leidt tot verhoging van het lokale tarief voor de burgers, wat nodig is voor het opvangen van deze extra kosten.

Beheersmaatregelen:
Volgen van de actualiteiten en hierop anticiperen en eventuele tariefsverhoging, indien mogelijk, tijdig doorvoeren.

(* er wordt gerekend met een factor 1,5 in plaats van 2,0 voor het structurele karakter, omdat het hele risicobedrag pas vanaf 2027 vol telt en daarmee onzekerder is en er daarnaast nog mitigerende (kabinets)maatregelen kunnen spelen)

Wat is het risico?
a. Het financieel risico bedraagt voor jeugd ca. € 2-2,5 miljoen in 2026 en € 4 miljoen voor 2027 en verder. Voor Wmo bedraagt het risico € 1,7 miljoen in 2026 en € 2,6 miljoen voor 2027 en verder. In totaal bedraagt het risico in 2026 € 4,0 miljoen en vanaf 2027 € 6,6 miljoen

De kosten van de jeugdhulp en de Wmo worden door veel verschillende factoren bepaald, zowel intern als extern. Prognoses zijn daarom in hoge mate onzeker. Met enige mate van zekerheid kunnen de verwachte kosten tot en met 2027 worden geraamd. Daarna is de onzekerheid te groot en wordt een eventuele verdere kostenstijging als risico gezien. Externe factoren betreffen met name landelijke wet- en regelgeving en demografische ontwikkelingen, zoals de invoering en de aanzuigende werking van het abonnementstarief, de invoering van het woonplaatsbeginsel en de dubbele vergrijzing. Ook de aanbesteding van onder meer de jeugdhulp heeft geleid tot hogere tarieven vanwege de Algemene Maatregel van Bestuur reële kostprijs. De rijksvergoedingen blijken steeds minder toereikend om deze stijgende kosten op te vangen. Ten slotte blijft het onzeker of de autonome groei afremt of stopt (los van externe factoren als vergrijzing die de komende jaren tot groei blijven leiden). En het blijft een risico of de Rijkscompensatie voor indexatie de komende jaren toereikend is. Bovenstaande problematiek speelt al jarenlang, en op basis daarvan is de kans in de Jaarstukken 2024 teruggebracht van factor 3 (50%) naar 2 (30%).

b. Financiële problemen in de Jeugdhulp Plus (JHP) in het landsdeel Zuidwest. Per casus is een verdeelsleutel vastgesteld op aandeel van de regio en aantal inwoners per gemeente. De totale impact voor JHP bedraagt € 19,7 miljoen. Het aandeel van de regio Haaglanden bedraagt € 7,1 miljoen. Voor Delft betekent dit een risico van € 0,65 miljoen.

Wat zijn de oorzaken?
a. Doordat de Wmo en de jeugdhulpwet zogeheten open-einderegelingen zijn, moet de gemeente zorg en hulp leveren ongeacht het aantal aanvragen. Gelijktijdig is de beïnvloedbaarheid van de hoeveelheid en zwaarte van deze aanvragen beperkt en de geboden rijksfinanciering ontoereikend. Ten slotte zijn er exogene ontwikkelingen (wetswijzigingen, nieuwe taken) die tot toenemende kosten hebben geleid en blijven leiden. Het Integraal Zorgakkoord en het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord zien het sociaal domein als onderdeel van de oplossing voor de druk op de zorg. Indien een individuele oplossing voor een inwoner niet in algemene voorzieningen (de basis) gevonden kan worden, ligt de oplossing in de maatwerkvoorzieningen, maar ook hierin schuilt weer een nieuw risico op kostenstijging.

b. Aanleiding voor deze problemen is de landelijke beweging om jeugdigen niet meer op te vangen via JHP, maar volgens de landelijke politieke wens deze jeugdigen op te vangen in kleinschalige voorzieningen. De zorgaanbieders die JHP aanbieden, zijn hierdoor in de problemen gekomen, omdat het vastgoed primair is ingericht voor gesloten jeugdzorg en grotere groepen. In combinatie met een dalende instroom JHP leidt dit tot leegstand.

Wat zijn de gevolgen?
a. Zelfs relatief marginale effecten kunnen vanwege de financiële omvang van het sociaal domein leiden tot forse tekorten op de gemeentemiddelen. Daarom is het logisch om eventuele kostenstijging vanaf 2028 als risico te zien, ondanks dat het procentueel niet om grote afwijkingen gaat en we via diverse wegen inzetten op kostenbeheersing.

b. Binnen de regio Haaglanden zijn er meerdere aanbieders van JHP, waarvan twee zich in 2022 hebben gemeld met grote financiële problemen, omdat zij de gevolgen van bovenstaande ontwikkeling niet zelf kunnen financieren. Uiteindelijk heeft dit geleid tot een advies van de jeugdautoriteit (JA) en het besluit van de staatssecretaris om het landsdeel onder interbestuurlijk toezicht (IBT) te stellen. Er is bovenregionaal een plan overeengekomen voor de gestage afbouw en bewaking van de kosten. Omdat het IBT is opgeheven (RIS-zaaknr. 2505056) is de kans eerder teruggebracht van klasse 4 (70%) naar 2 (30%). 

Beheersmaatregelen:
a. Aandacht voor mogelijkheden van kostenbeheersing in het sociaal domein heeft hoge prioriteit. Dit bestaat uit meerdere delen:

1. borgen van succesvolle maatregelen uit het inmiddels afgeronde actieplan sociaal domein en het continu blijven transformeren van het sociaal domein binnen de gemeentelijke mogelijkheden. Dat wil zeggen middels nieuwe werkwijzen en pilots interventies treffen binnen de volle breedte van het sociaal domein, bijvoorbeeld door inzet op preventie, om structureel kostenbesparender te zijn. 
2. bij jeugdzorg een regionale verkenning op richtingen kostenbeheersing
3. in de regionaal verkende richtingen aanvullend nieuwe maatregelen lokaal uitwerken.

We blijven vanzelfsprekend inzetten op de lobby richting het Rijk voor aanvullende middelen. Daarnaast blijven we de exogene ontwikkelingen volgen om tijdig te kunnen anticiperen en wordt de (regionale) informatievoorziening daar waar mogelijk versterkt. Hierboven schetsen we de beheersing van het financiële risico binnen het sociaal domein. Er kunnen ook maatschappelijke risico’s ontstaan op het moment dat hulp niet, of onvoldoende, beschikbaar is voor kwetsbare burgers. Denk bijvoorbeeld aan mensen met psychische problemen die bij gebrek aan voldoende ondersteuning uit onmacht dingen doen die een gevaar opleveren voor henzelf of hun omgeving.

b. De uitvoering van het continuïteitsplan wordt in de drie jeugdhulpregio's gemonitord en bewaakt.

Wat is het risico’s?
Bij de kadernota is er in 2023 € 0,5 miljoen beschikbaar gesteld voor deze doorontwikkeling en vanaf 2024 structureel € 1,0 miljoen. Het is onzeker welke middelen vereist zijn voor de verdere vormgeving vanaf 2026, wanneer de nieuw gevormde Delft voor Elkaar BV daadwerkelijk bestaat. Het risico op aanvullende kosten bedraagt naar schatting € 0.5 miljoen bovenop de beschikbaar gestelde middelen.

Wat zijn de oorzaken?
Zowel vanuit landelijke als lokale ontwikkelingen, zoals GALA, IZA/RIGA en Delft-West, wordt de komende jaren de inzet op het welzijnswerk en op de preventie van gezondheidsproblemen verder ontwikkeld. Dit om de sociale basis van inwoners in Delft te versterken. Een sterke sociale basis wordt als één van de randvoorwaarden en één van de doelen van het GALA genoemd. Mede hierom is per januari 2026 de nieuwe welzijnspartij Delft voor Elkaar BV opgericht. Doorontwikkeling om de sociale basis van de inwoners in Delft te versterken is onvermijdelijk gezien de groeiende vraag naar hulp en ondersteuning en de toenemende complexiteit in het sociaal domein. Maar hoe we dit precies vorm moeten geven, inclusief onder andere de opdracht aan Delft voor Elkaar en hoe deze zich verhoudt tot het maatschappelijke middenveld, wordt op dit moment nader uitgewerkt. Hierbij is de inzet primair op gemeenschapszin en de samenleving. Het is daarom onzeker hoe dit eruit komt te zien en welke kosten hiermee gemoeid zijn.

Wat zijn de gevolgen?
Het streven/de verwachting is dat door de inzet op een versterkte sociale basis de kosten voor zwaardere vormen van hulp bij de jeugd en de Wmo beheersbaar blijven. Bij het niet toereikend blijken van de middelen voor de doorontwikkeling welzijnswerk zullen aanpassingen volgen.

Beheersmaatregelen:
Er zal geanticipeerd worden op de ontwikkelingen in en de effecten van het welzijnswerk enerzijds, en op de kosten anderzijds.

Wat is het risico?
Het risicoprofiel ziet op het opvangen van financiële effecten die veroorzaakt worden door exogene factoren die een risico vormen voor de realisatie van het project (zie raadsvoorstel 1 februari 2024). Hierbij moet worden gedacht aan onder meer: excessieve prijsstijgingen (boven de indexering uit), marktwerking, verborgen gebouwgebreken, vertraging door archeologische vondsten, juridische geschillen, niet tijdig kunnen beschikken over de benodigde nuts-voorzieningen, enzovoorts. Op basis van het projectverloop wordt de risicoanalyse periodiek geactualiseerd. In december 2025 is dit voor het laatst gebeurd met als resultaat een ongewogen omvang van € 14,1 miljoen wat neerkomt op een gewogen omvang van € 5 miljoen. (Zie de sectie Kerndossiers voor de budgettaire verhoging door de raad in december 2025.)

Wat zijn de oorzaken?

• marktomstandigheden, zijnde de beschikbaarheid van materialen en capaciteit (intern en extern).
• de complexiteit van het werk, bijvoorbeeld de haalbaarheid van belangrijke ontwerpprincipes,
• exogene ontwikkelingen, zoals 'onverwachte' besluiten van hogere overheidsorganen en
• economische ontwikkelingen, zoals bovenmatige kostenstijgingen.

Wat zijn de gevolgen?
De oorzaken kunnen leiden tot hogere bouwkosten, langere doorlooptijd (uitstel van heropening museum), aanpassingen van het plan of verzwaarde exploitatielasten.

Beheersmaatregelen:

• Het werk gefaseerd in opdracht geven, prijsontwikkeling monitoren, en
• tijdig afschaalopties onderzoeken en alternatieve oplossingen beschikbaar hebben.

Wat is het risico?
Gemeenten worden in beginsel gecompenseerd via de Specifieke Uitkering Stimulering Sport (SPUK). De uitkering bedraagt 18% (in de regeling 2025-2026) van de gerealiseerde bestedingen (inclusief btw). Op basis van een inschatting van de praktijk schatten we het risico in op een bedrag van € 0,2 miljoen. Het risico is:

• De aanvraag voor de SPUK wordt niet geheel gehonoreerd.
• Het totaalbedrag van de aanvragen is hoger dan het uitkeringsplafond. Wanneer het totaal van de aangevraagde uitkeringen het beschikbare budget overschrijdt, worden de aanvragen naar rato verleend.

Wat zijn de oorzaken?
Sinds 1 januari 2019 is de btw-sportvrijstelling verruimd. Door deze wetswijziging is het recht vervallen op aftrek van btw voor gemeenten en niet-winstbeogende exploitanten van sportaccommodaties. De gemeente heeft geen recht meer op aftrek van btw via de btw-aangifte. Voor compensatie heeft het Rijk een SPUK-regeling geopend. Deze biedt slechts voor een deel compensatie. Recent is bekend geworden dat de regeling met 1 jaar is verlengd tot eind 2026. De aankomend periode wordt door het ministerie van VWS verkend in welke vorm de SPUK Sportstimulering na 2026 wordt gecontinueerd en onder welke voorwaarden.

Wat zijn de gevolgen?
De uitbreiding van de btw-sportvrijstelling heeft tot gevolg dat de btw op de bouw en het onderhoud van de accommodaties en de btw op de kosten van het geven van gelegenheid tot sportbeoefening voor gemeenten geheel of gedeeltelijk een kostenpost wordt.

Beheersmaatregelen:

1. Tijdige en volledige aanvraag indienen voor de SPUK en zorgen voor een goede verantwoording met de bruto gerealiseerde bedragen.
2. Monitoren in 2026 om op basis van de eventuele continuering van de SPUK Sportstimulering in onze eigen ambities een afweging te maken voor 2027 (tarieven, uitgaven, investeringen).

Dit risico is komen te vervallen want het Rijk heeft in de September-circulaire 2025 implementatiebudget beschikbaar gesteld tot 2030 voor de Participatiewet in Balans. Het ziet er op dit moment naar uit dat dit budget toereikend is voor de te verwachten kosten.

Wat is het risico? 
Vpb heffing met betrekking tot gunning van het recht tot exploitatie van benzineverkooppunten in de gemeente. Voor de jaren 2021 t/m 2025 wordt de omvang geschat op circa € 996.000 inclusief rente. Dit is een stijging van bijna € 350.000 ten opzichte van de Programmabegroting 2026 - 2029. Deze schatting is aangepast aan de omzet van de recente jaren, waarbij ook rekening is gehouden met de vermoedelijke verjaring voor de periode 2016 tot en met 2020.

Wat zijn de oorzaken?
De Belastingdienst is van mening dat onder voorwaarden de activiteit brandstofverkooppunten een Vpb-plichtige activiteit betreft en stemt niet in met het standpunt dat sprake is van normaal vermogensbeheer. Hierover loopt momenteel een procedure van een buurgemeente.

Wat zijn de gevolgen?
Het gevolg is dat de gemeente mogelijk de Vpb-naheffing moet betalen over de afgelopen jaren. Daarnaast zal de gemeente een openingsbalans moeten opstellen en jaarlijks de fiscale resultaten moeten aangeven in de aangifte.

Beheersmaatregel:
De gemeente volgt de ontwikkelingen in een lopende bezwaar- en beroepsprocedure van een buurtgemeente. De hoogste rechter zal een uitspraak moeten doen of deze inkomsten onder de reikwijdte vallen van de Wet Vpb. Uitgangpunten zijn dat gemeente een pleitbaar standpunt heeft (met 50% slagingskans) gelet op een lopende procedure van een buurgemeente. 

Prijsstijgingen onderhoud en investeringen openbare ruimte, scholen, sportvoorzieningen en cultuurvoorzieningen etc.
Het reguliere (groot) onderhoud door de gemeente in onder meer de openbare ruimte, onderwijsgebouwen en sportvoorzieningen/cultuurvoorzieningen wordt uitbesteed aan marktpartijen. Daarmee maken we optimaal gebruik van de markt(werking). Het nadeel is dat de prijzen ook volledig afhankelijk zijn van de markt. Dit betekent dat de economische situatie van invloed is op de kosten, waarvan momenteel niet te voorspellen is wat het effect (positief dan wel negatief) zal zijn. In 2021 heeft dit risico zich voorgedaan (al dan niet als gevolg van een door Covid-19 veroorzaakt grondstoffentekort). In 2022 heeft dit risico zich ook voorgedaan. De investeringsportefeuille van de gemeente is ook gevoelig voor kostenstijgingen in de bouwmarkt (onder meer scholen, sportvoorzieningen en infrastructuur). Dit risico is betrokken bij een bredere raming uit hoofde van de sterk verhoogde inflatie. Hiertoe is in de raadsbrief van eind maart 2022 rekening gehouden met een aanvullend benodigde structurele reservering in het financieel meerjarenbeeld van € 1,8 miljoen jaarlijks voor de jaren 2022 en verder. Bij de kadernota 2026 is opgenomen dat niet alleen de exploitatie bedragen geïndexeerd worden maar dat in het vervolg ook structurele investeringsbudgetten geïndexeerd gaan worden. Voor de investeringen in schoolgebouwen verwijzen we ook naar het kerndossier Integraal Huisvestingsplan Onderwijs.

Uitbreiding areaal
Delft is volop in ontwikkeling en heeft in de ontwikkelagenda uitgesproken verder te willen groeien (bouw van ongeveer 15.000 woningen). Dit brengt extra baten (aanvullende opbrengsten onroerendzaakbelasting, hogere gemeentefondsuitkering) en lasten (extra voorzieningen en onderhoudskosten) met zich mee. De verwachte ontwikkelingen brengen we via verbeterde prognoses in kaart, zodat we in de meerjarenbegroting op de diverse ontwikkelingen kunnen anticiperen. Daarom blijft dit onderwerp in de komende jaren in de risicoparagraaf alleen gehandhaafd als PM-post.

Risicomanagement informatiebeveiliging
Beveiliging van de informatie is van belang voor de bedrijfsvoering van de overheid. Om te borgen dat informatie en informatiesystemen optimaal worden beveiligd, vormt risicomanagement een belangrijk onderdeel in dit proces. Voor de risicobepaling wordt een inschatting gemaakt van mogelijke schade als informatiesystemen (tijdelijk) niet beschikbaar zijn (Beschikbaarheid), de informatie niet integer is (Integriteit) en/of deze informatie in verkeerde handen valt (Vertrouwelijkheid). Ook wordt een inschatting gemaakt van de dreigingen waartegen de overheid beschermd moet worden. Dit leidt tot beveiligingseisen om de risico’s te beperken, die met passende maatregelen worden afgedekt. Bij het onderkennen en beperken van risico’s, zoals schade door uitval of gecompromitteerde integriteit van systemen, komt de Business Continuity steeds meer centraal te staan. Kortheidshalve verwijzen we hier verder naar de paragraaf Bedrijfsvoering en de jaarlijkse Verantwoordingsrapportage waarin het college hierover verantwoording aflegt aan de raad. De onzekerheid op de mogelijke financiële impact van inbreuken op de Beschikbaarheid, Integriteit en Vertrouwelijkheid van gegevens en informatiesystemen is in het algemeen, dus niet voor een specifiek geval, bijzonder groot. Daarom wordt dit risico als PM-post opgenomen.

Opvang en huisvesting ontheemden, statushouder en asielzoekers
De gemeente heeft te maken met een toenemend aantal ontheemden uit Oekraïne en statushouders. Daarnaast vangt Delft sinds 2022 asielzoekers op. Als risico’s worden voorzien extra werkzaamheden voor de gemeente Delft en meer druk op de zorg en op de woningmarkt.

Voor de ontheemden uit Oekraïne en statushouders vervult de gemeente een regierol als het gaat om de beschikbaarheid en financiering van huisvesting, onderwijs(huisvesting) voor kinderen en sociale/maatschappelijke voorzieningen. De inspanningsverplichting voor de opvang van Oekraïense ontheemden is per 1 juli jl. verhoogd van 349 naar 400 voor de gemeente Delft. Tegelijkertijd vervalt de locatie Stefanna per 31 december 2025. Het is dus noodzakelijk om uitbreiding te realiseren. Hiervoor is overleg over een locatie. De tijdelijke rechtsbescherming voor vluchtelingen uit Oekraïne is verlengd met een jaar tot maart 2027, en deze wijzigt dan waarschijnlijk naar een tijdelijke verblijfsstatus van 3 jaar. 

De wettelijke taakstelling voor huisvesting statushouders voor het jaar 2025 is gehaald en de in 2024 opgelopen achterstand is bijna voor de helft ingelopen. Per 1 januari 2026 resteert een achterstand van 24 statushouders. De provincie heeft laten weten dat we naar trede 4 in het bestuurlijk toezicht gaan per 1 januari 2026 . Trede 4 houdt een vooraankondiging van de indeplaatsstelling in. Wethouder Schrederhof heeft 30 januari 2026 gesproken met de gedeputeerde in het kader van interbestuurlijk toezicht. Wij verwachten het formele verzoek om een Huisvestingsplan voor Vergunninghouders (HvV) op te stellen met de inspanningen om voor de komende tijd alsnog de taakstelling te halen. De achterstand wordt veroorzaakt door de lastige plaatsbaarheid van op dit moment een drietal grote nareizigersgezinnen. Voor kleinere gezinnen wordt in de regel snel een woning gevonden. Alleenstaanden worden nog maar weinig aan Delft gekoppeld omdat de taakstelling wordt gevuld met nareizigers van de AMV-statushouders die in Delft door NIDOS worden opgevangen tot hun 18^e levensjaar. Deze AMV-statushouders worden bij plaatsing in de NIDOS-opvang meegeteld voor de taakstelling. 

In het kader van de Spreidingswet heeft de minister van Asiel en Migratie eind 2025 een aangepast verdeelbesluit genomen, waarmee per gemeente de verdeling voor de opvang van asielzoekers is vastgesteld. Op basis daarvan moet Delft minimaal 389 opvangplaatsen beschikbaar stellen, waarvan 55 geschikt voor alleenreizende minderjarige vreemdelingen (amv). De gemeente verwacht aan haar opgave voor de eerste cyclus (tot begin 2026) van de Spreidingswet te voldoen met de huidige noodopvanglocaties aan het Manderspark en de Kleveringweg (Campanilehotel) en een nieuwe opvanglocatie voor de doelgroep amv op Sportpark Kruithuisweg, die medio 2026 wordt opgeleverd. Voor de feitelijke opvang en begeleiding is het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) primair verantwoordelijk. De gemeente dient locaties beschikbaar te stellen en is daarnaast verantwoordelijk voor het faciliteren van onderwijs en jeugdzorg. 

Risico onderwijswetgeving
In het IHP 2025-2041 (wettelijke verplichting) zijn bindende afspraken gemaakt met schoolbesturen over (de financiering van) nieuwbouw en vervangende huisvesting voor het onderwijs. Met de aankomende wetswijziging (naar verwachting invoeringsdatum 2026) ‘planmatige en doelmatige aanpak van onderwijshuisvesting in het funderend onderwijs’ kan een verplichting ontstaan voor het vaststellen van een integraal huisvestingplan (IHP) voor gemeenten en meerjarenonderhoudsplan (MJOP), op basis van een bouwkundige inspectie, voor schoolbesturen. Daarnaast is het voorstel om gegevens in het IHP te standaardiseren. Het huidige IHP is vormvrij en voldoet niet aan alle (voorgestelde) eisen uit het wetsvoorstel en de eventuele verdere regels over de verplichte gegevens die worden gesteld aan een IHP. Het aanpassen van het IHP aan de voorgestelde regelgeving kan leiden tot extra inzet en administratieve lasten, en dus ook tot extra kosten. Voor andere risico's: zie in volgende sectie het kerndossier IHP.

Daarnaast is per 1 juni 2021 de wet ‘Meer ruimte voor nieuwe scholen’ in werking getreden. Hierdoor is voor initiatiefnemers de drempel voor het oprichten van een nieuwe school verlaagd. Deze stelselwijziging is bedoeld voor meer ruimte voor vernieuwing in het onderwijs. Na een positief besluit van de minister heeft de gemeente, samen met het schoolbestuur, veertien maanden de tijd om de start van de school voor te bereiden en heeft de gemeente de opgave om in (tijdelijk) passende huisvesting te voorzien. Jaarlijks kan de gemeente geconfronteerd worden met een nieuwe opgave op het gebied van onderwijshuisvesting.

In 2035 is er in Nederland een inclusief onderwijssysteem. Dat is het doel van de 'Werkagenda Route naar inclusief onderwijs 2035' van OCW. Leerlingen zullen steeds minder specifiek speciaal onderwijs aangeboden krijgen en steeds meer in het regulier onderwijs een plek krijgen. Eén van de actielijnen is 'Bouwen aan een toegankelijke en inclusieve huisvesting’. Gebouwen moeten flexibel worden ingericht, zodat ze voor zoveel mogelijk leerlingen toegankelijk zijn en ze ruimte bieden aan jongeren met verschillende ondersteuningsbehoeften. Het is nog niet duidelijk in hoeverre dit huisvestingsconsequenties heeft, maar te denken valt aan meer m² per leerling en verbouwingen voor specifieke ruimten.

BUIG: Bundeling van Uitkeringen Inkomensvoorziening aan Gemeenten
Het BUIG-budget is het door de gemeente niet-beïnvloedbare bedrag dat zij ontvangt om onder meer bijstandsuitkeringen te verstrekken. Het BUIG-budget kent sinds 2022 een aparte component voor het verstrekken van loonkostensubsidies (LKS). Het macrobudgetdeel daarvoor wordt verdeeld op basis van gerealiseerde aantallen in het voorafgaand jaar in heel Nederland. Zolang de aantallen uitkeringen in de pas loopt met de landelijke trend is er geen probleem. Als de gemeente hoger uitkomt dan het landelijk model voorspelt, moet zij zelf 7,5% van het rijksbudget uit algemene middelen bijpassen. Dit risico effectueert zich wanneer de BUIG-middelen niet toereikend zijn voor de uitkeringen.

Bouwproject Zwembad met sporthal Maria Duystlaan
Het risico van de grondexploitatie Maria Duystlaan is opgenomen in risicoprofiel onder risico nr 4 Bouwgrondexploitaties. Dat betreft bouwrijp maken van de grond. Naast dat risico speelt op die locatie dat in samenwerking met Sportfondsen een zwembad met sporthal en parkeergelegenheid is gepland. De aanbesteding daarvan is voorgenomen in 2026. Waarschijnlijk leidt de complexiteit van het te bouwen object tot meer en hogere risico's, en dat geeft ook meer kans op vertraging en ook daarmee hogere kosten. Met de feitelijke aanbesteding zullen ook de risico's nader gekwantificeerd worden en kan bepaald worden of het risico wordt opgenomen in het kwantitatieve risicoprofiel.

Invaren wethouderspensioenen bij ABP
Dit risico is komen te vervallen doordat de betreffende voorziening is verhoogd conform de stellige uitspraak van de commissie BBV. 

In aanvulling op de gedefinieerde risico's binnen programma's (zie sectie Risicoprofiel) en het weerstandsvermogen, brengen we hier onzekerheden in beeld die de stad als geheel raken en een langetermijnperspectief kennen (voor nadere toelichting zie 'Delftse aanpak risico’s in beeld', 2016). De risico's bij verbonden partijen zijn opgenomen in de betreffende paragraaf, waarin per partij de relevante risico's zijn benoemd. De aanpak onderscheidt:

• strategische risico's die een langetermijnperspectief kennen en van belang zijn voor de stad als geheel, en deels of geheel liggen binnen de invloedssfeer van de stad, en
• kerndossiers die betrekking hebben op het beleid, de maatregelen of de projecten die horen bij de aanpak van de strategische risico's.

Hieronder is een geactualiseerd overzicht opgenomen van de strategische risico's.

Voor strategisch risico 1 zijn geïnventariseerde financiële risico's opgenomen in het operationeel risicoprofiel op de voorgaande pagina's. Voor strategische risico's 2 tot en met 7 geldt dat het onderwerpen betreft die naar hun karakter en/of de fase van inventarisatie (nog) niet in een concreet beslag op het weerstandsvermogen zijn te vertalen. Hier houden we rekening mee via de methodiek waarbij als streefwaarde een weerstandsratio van minimaal 1,4 ('ruim voldoende') wordt aangehouden. Verder spelen niet direct financieel te vertalen risico's bij het bereiken van bestuurlijke doelen, zoals bijvoorbeeld de bouwopgave. Daarbij valt te denken aan de krappe arbeidsmarkt en de stikstofcrisis.

Kerndossiers:

Hieronder is het overzicht opgenomen van de bestaande kerndossiers. Voor dossier Schieoevers en het project Prinsenhof is op de voorgaande pagina's in het operationele risicoprofiel een gekwantificeerd risicobedrag te vinden. In verband met de huisvesting van scholen is ook relevant het risico Onderwijswetgevingsplannen in de subsectie 'overige operationele risico's'.