3.17 Financiële positie

Toelichting: de signaleringswaarden zijn geen doel, maar gelden als te een hanteren maximum (schuldquotes, grondexploitaties, belastingcapaciteit) of minimum (solvabiliteit, structurele exploitatieruimte) en fungeren als referentie voor de beoordeling. Een nadere toelichting op de betekenis van de verschillende indicatoren staat in de paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing van de Programmabegroting 2026-2029 en het Jaarverslag 2025.

Tabel: Kengetallen Gemeente Delft

De Delftse scores per kengetal zijn positief; ze voldoen aan de norm voor het weerstandsvermogen en overschrijden de signaleringswaarden uit het Gemeenschappelijk Financieel Toezichtskader (GKT 2020 Gemeenten) van de provincie niet. Enige uitzondering hierop is het kengetal Belastingcapaciteit waarvan de score als risicovol wordt gekwalificeerd. Dit kengetal geeft inzicht in de belastingdruk (OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing) ten opzichte van het landelijk gemiddelde en daarmee in de ruimte voor belastingverhoging.

NB: ‘risicovol’ heeft betrekking op de cijfermatige mogelijkheid om aanvullende inkomsten vanuit hogere woonlasten te kunnen realiseren, die als beperkt wordt gezien. Het zegt niet iets over de vrije politieke keuze die daarover is te maken.

De weerstandsratio is de verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit (Algemene reserve) en de benodigde weerstandscapaciteit (op basis van het risicoprofiel). De score van het kengetal is 2,1 (‘uitstekend’) en laat zien hoe weerbaar de gemeente is door de aanwezigheid van financiële buffers waarmee eventuele tegenvallers kunnen worden opgevangen.

Na aftrek van de benodigde weerstandscapaciteit voor het risicoprofiel bevat de Algemene reserve vrij aanwendbare ruimte. In Delft is deze ruimte deels als dekking geoormerkt voor de opgaven (cofinanciering, Delft-West, IDD, museum Prinsenhof, Gelatinebrug). Voor de cofinanciering is het van belang te benoemen dat het risico speelt dat specifieke uitkeringen/subsidies terugbetaald moeten worden in situaties van niet tijdig opleveren/nakomen van afspraken (realisatie woningen en infrastructurele maatregelen). Tevens is rekening gehouden met een reservering voor de groei van de stad (investeringen uit de Strategische Investeringsagenda) en voor prioriteiten in de nieuwe bestuursperiode. Voor meer informatie over de omvang van de algemene reserve wordt verwezen naar het jaarverslag 2025 dat kort voorafgaand aan deze kadernota aan de raad is verzonden.

De stadsschuld beïnvloedt de weerbaarheid omdat een toename van de schuld leidt tot hogere uitgaven voor rente van leningen. Deze uitgaven liggen vast en beperken de flexibiliteit van de begroting. De totale schuld van Delft is € 426 miljoen. De scores van de kengetallen Netto schuldquote en Gecorrigeerde netto schuldquote worden als minst risicovol gekwalificeerd. Dit betekent dat er enige ruimte is voor extra financiering van toekomstige investeringen door middel van leningen. 

Het eigen vermogen van de gemeente Delft bestaat uit de Algemene reserve en de bestemmingsreserves en laat zien in welke mate de bezittingen niet met schuld belast zijn. Dit komt tot uitdrukking in de score van de solvabiliteitsratio die voldoende is. Hoe hoger de solvabiliteit, hoe beter de weerbaarheid.

Van belang is of tegenover het eigen vermogen liquide middelen staan. Als dit niet of onvoldoende het geval is, leidt de inzet van het eigen vermogen als dekkingsmiddel tot het aantrekken van leningen. Dit beïnvloedt de weerbaarheid (daling weerstandsvermogen) en de wendbaarheid (stijging rentekosten). 

De wendbaarheid van de exploitatie komt tot uitdrukking in de kengetallen Grondexploitatie en Structurele exploitatieruimte. Omdat de grondpositie beperkt is en structurele baten toereikend zijn voor de structurele lasten zijn de scores als minst risicovol gekwalificeerd.

De Belastingcapaciteit gaat over de hoogte van de OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing ten opzichte van het landelijk gemiddelde. De score voor Delft valt in de categorie ‘meest risicovol’. De hoge score komt mede door extra verhogingen van de OZB in 2023 (+6%) en 2025 (+7%), die noodzakelijk waren, omdat het Rijk geen reële compensatie biedt voor taken en voorzieningen waarvoor de gemeenten verantwoordelijk zijn. Deze relatieve hoogte van de woonlasten beperkt de wendbaarheid van de begroting, omdat de ruimte voor extra belastingverhogingen cijfermatig bezien beperkt is.

Samenvattend: het positieve begrotingssaldo, het weerstandsvermogen en de beheersbare stadsschuld dragen bij aan de financiële gezondheid van de gemeente Delft. De cijfermatige ruimte voor belastingverhogingen is klein. Er is enige ruimte voor nieuw beleid, ook is Delft wendbaar en weerbaar.

Als gevolg van de geopolitieke spanningen en de voortdurende onzekerheid over de bekostiging van de gemeenten door het Rijk is de uitdaging voor de komende jaren om een balans te vinden tussen kostenbeheersing en een voorzieningenniveau dat past bij de ambities en groei van Delft. Dit kan door te blijven sturen op realistische ramingen van investeringen, lasten, baten en reservemutaties (uitvoerbaarheid), zorg te dragen voor voldoende financiële ruimte in de begroting (betaalbaarheid) en door de financiële kengetallen te monitoren en zo nodig bij te sturen (financierbaarheid).