10 Economie en vastgoed

Algemeen

Delft werkt aan een aantal grote opgaven, zoals de versnelling van de woningbouw, de beschikbaarheid van voldoende banen voor iedereen, de energietransitie en de verdere ontwikkeling van een toekomstbestendige economie. Deze opgaven hangen nauw met elkaar samen. Ze spelen zich af in dezelfde stad waar mensen wonen, werken, leren, ondernemen en recreëren.

Een sterke economie vormt daarbij een belangrijke randvoorwaarde. De groei van de stad vraagt om voldoende werkgelegenheid, ruimte voor bedrijven, aantrekkelijke voorzieningen en een goed vestigingsklimaat. Tegelijkertijd levert de Delftse economie een belangrijke bijdrage aan maatschappelijke opgaven, zoals de energietransitie, digitalisering, gezondheid en de ontwikkeling van innovatieve oplossingen voor de toekomst. Zowel voor Delft als voor de regio.

Bij het uitvoeren van plannen voor het versterken van de stad is vastgoed een instrument dat kan helpen onze doelen te bereiken. Centraal staan hierbij de activiteiten die we met het gemeentelijk vastgoed mogelijk maken.

Relevante beleidskaders

Onder dit programma vallen deze onderwerpen:
Beheer overige gebouwen en terreinen (algemeen beheer vastgoed, exploitatie verhuur eigendommen en uitgegeven terreinen), binnenstad, economische ontwikkeling, internationaal beleid, Ondernemersfonds, dienstverlening bedrijven, evenementenbeleid, toerisme en kostenverdeelstaat (ureninzet op het programma).

10.1 Wat willen we bereiken

Algemeen

Het Delftse ecosysteem is sterk. Het fungeert als kraamkamer voor innovaties én innovatieve bedrijven waar we regionaal, landelijk en internationaal de vruchten van plukken. Delft onderscheidt zich door de unieke combinatie van kennisinstellingen, innovatieve bedrijven, ondernemers en talent. Hier worden innovaties niet alleen bedacht, maar ook ontwikkeld, getest en gemaakt.

Het Innovatiedistrict Delft speelt een belangrijke rol in het behouden en versterken van deze positie. Het Uitvoeringsprogramma Innovatiedistrict Delft geeft hier de komende jaren verder uitvoering aan. Hiermee versterken we niet alleen het innovatie-ecosysteem, maar ook de bijdrage daarvan aan maatschappelijke opgaven, de regionale economie en de werkgelegenheid in Delft.

In de komende jaren groeit de stad verder. Van de ambitie van 15.000 nieuwe woningen in 2040, moeten hiervan de komende jaren nog 11.000 worden bijgebouwd. Dit zorgt voor extra vraag naar voorzieningen, bedrijfsruimte en werkgelegenheid. Daarom houden we vast aan de doelstelling om in de periode 2018-2040 100.000 m2 extra bedrijfsruimte te realiseren en werken we hiermee verder aan de doelstelling om 10.000 extra banen op alle niveaus te realiseren. Daarbij zetten we dus nadrukkelijk in op voldoende ruimte voor werken, betaalbare bedrijfsruimte en een goede balans tussen wonen, werken en voorzieningen.

Gezien het belang van voldoende banen en voorzieningen ligt het accent voor de komende periode op het versterken van zowel de kennisintensieve economie als de stadsverzorgende economie. Daarbij is bijzondere aandacht voor Delft-West, de wijkgerichte economie en het midden- en kleinbedrijf. Voldoende, passende en betaalbare ruimte om te ondernemen blijft hiervoor van cruciaal belang.

Om de stad aantrekkelijk te houden voor Delftenaren en bezoekers gaan we door met de uitvoering van de Visie Toerisme 2030. En zetten we met uitvoering van het Evenementenkader Delft in op het behoud van het bestaande evenementenaanbod en het bestendigen en stimuleren van nieuwe evenementen in de wijk.

Economische kracht en bruisende stad
In 2027 zetten we in op het verder versterken van de economie in Delft. Daarvoor werken we aan de volgende doelen:

Realisatie van meer vierkante meters en behoud van bedrijfsruimte voor zowel innovatieve maakindustrie, kennisintensieve bedrijven en stadsverzorgende economie op de bedrijventerreinen en in de wijken.
Het verder versterken van het Delftse innovatie-ecosysteem. Met gerichte aandacht op de doorontwikkeling van het Innovatiedistrict Delft en door versterking van de regionale samenwerking.
Versterking van de aansluiting tussen onderwijs, arbeidsmarkt en bedrijfsleven.
Het behouden van een robuuste bezoekerseconomie.
Het behouden van het bestaande evenementenaanbod met meer ruimte voor nieuwe initiatieven verspreid door de hele stad.

Internationaal beleid - Europa
In 2027 continueren we de werkwijze van het internationale beleid volgens de drie sporen Samenwerking, Beïnvloeding en Uitvoering.

Algemeen beheer vastgoed
Het gemeentelijk vastgoed levert een actieve bijdrage aan de maatschappelijke opgaven waar Delft voor staat. Hierbij maken we in een continu en herhalend proces strategische afwegingen tussen functionaliteit, kwaliteit, financieel rendement en risico’s. We zorgen voor een efficiënte exploitatie, met aandacht voor de huurderstevredenheid, de technische kwaliteit van de gebouwen en verdere professionalisering van de vastgoedorganisatie en samenwerking met marktpartijen. Het gemeentelijk vastgoed wordt stapsgewijs verduurzaamd.

Overzicht beleidsindicatoren

Economie en vastgoed	Stand JR:	Streven: PB 2027	Streven: 2030
Overnachtingen toeristen	342.394	411.000	435.000
Vierkante meter bedrijfsruimte (VBO-industriefunctie)	343.636	383.000	413.000
Groei aantal banen (werkzame personen)	61.438	65.000	65.000 (2040)

Deze indicator in de programmabegroting beslaat één jaar, terwijl de Staat van Delft (https://delft.raadsinformatie.nl/document/16948399/1?connection_type=16&connection_id=1165706) een breder perspectief biedt door trends en ontwikkelingen op basis van deze indicator te analyseren. De gemeenteraad ontvangt de Staat van Delft eens per twee jaar.

Toelichting op de beleidsindicatoren

Overnachtingen toeristen
Het aantal overnachtingen van toeristen in Delft stabiliseert. Er zijn geen nieuwe accommodaties toegevoegd in de afgelopen periode en de bezetting van de huidige kamers is hoog. Voor groei is weinig ruimte. De doelstelling voor 2027 ligt daarom op hetzelfde niveau als in 2026: 411.000 overnachtingen. Bron: gemeente Delft.

Vierkante meter bedrijfsruimte (VBO-industriefunctie)
In de Ruimtelijk Economische Visie 2030 staat de ambitie om 100.000 vierkante meter bedrijfsruimte toe te voegen in 2030 (ten opzichte van 2018). Dat komt neer op een totaal van 413.000 vierkante meter bedrijfsruimte (gemeten in vierkante meters VBO-industriefunctie) in 2030. Om die ambitie te behalen is het streven om in 2027 383.000 vierkante meter bedrijfsruimte gerealiseerd te hebben. Bron: Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG).

Groei aantal banen (werkzame personen)
De ambitie van de Ruimtelijk Economische Visie 2030 is om 10.000 banen toe te voegen op alle niveaus. Dat komt neer op een totaal van 65.000 banen (gemeten in werkzame personen) in 2040. De afgelopen jaren is de werkgelegenheid gestaag gegroeid tot ruim 62.000 banen in 2025. De doelstelling is gesteld op 65.000 banen (gemeten in werkzame personen). Bron: Werkgelegenheidsregister.

10.2 Wat gaan we ervoor doen

Wat willen we bereiken?

Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen

Ondernemersfonds
Delft kent een Ondernemersfonds dat wordt beheerd voor en door de Delftse ondernemers. Voor dit fonds legt de gemeente een opslag op de onroerendezaakbelasting niet-woningen. Deze gelden komen volledig ter beschikking aan het Ondernemersfonds. Het Ondernemersfonds gebruikt deze gelden voor het opzetten van initiatieven en projecten die een impuls geven aan de economische ontwikkeling van de stad (zie ook paragraaf Lokale heffingen).

Accountmanagement bedrijven
Accountmanagement vormt de schakel tussen het bedrijfsleven en de gemeente. De accountmanagers werken aan het versterken van het ecosysteem en het vestigingsklimaat. Dit doen zij onder andere door het opbouwen en onderhouden van netwerken binnen Delft en in de regio en door het organiseren van bedrijfsbezoeken (ambtelijk en bestuurlijk). De accountmanagers helpen ondernemers bij vragen over bijvoorbeeld talent, kapitaal, netwerken, huisvesting en de gemeentelijke dienstverlening. De accountmanagers besteden daarbij bijzondere aandacht aan bedrijven die bijdragen aan innovatie, verduurzaming, technologische ontwikkeling, de maakindustrie en de stadsverzorgende economie.

Economische ontwikkeling

Ruimte om te ondernemen

Voldoende ruimte voor werken is één van de grootste economische opgaven voor Delft. Daarom geven we ook in 2027 volle aandacht aan het behouden, intensiveren en realiseren van bedrijfsruimte voor zowel de innovatieve maakindustrie, kennisintensieve bedrijvigheid als voor de stadsverzorgende economie. We werken hieraan binnen stedelijk programmeren.

Bijzondere aandacht gaat uit naar betaalbare bedrijfsruimte voor startende ondernemers, scale-ups, innovatieve maakbedrijven en maatschappelijke ondernemingen. Daarom zetten we het programma Betaalbare Bedrijfsruimte voort, onder andere door zeer zuinig te zijn op het bestaande aanbod van bedrijfsruimte (en alleen bij uitzondering mee te werken aan transformatie van bestaande bedrijfsruimte), en door de activering van ondernemersnetwerken in Delft om ruimtevragers/ ruimtebieders te koppelen in samenwerking met de organisatie van ‘Delft MAAKT ruimte’.

Omdat economische opgaven niet stoppen bij de gemeentegrens, werken we nauw samen met gemeenten in de regio, de MRDH, de provincie Zuid-Holland en andere partners aan voldoende ruimte voor werken, economische ontwikkeling en een sterk vestigingsklimaat.

Werkgelegenheid
Om te zorgen voor voldoende werkgelegenheid voor de groeiende stad, zetten we in op banen voor iedereen, op elk niveau. We versterken de verbinding tussen onderwijs, arbeidsmarkt en bedrijfsleven en ondersteunen initiatieven die bijdragen aan talentontwikkeling, stages, leerwerkplaatsen en de beschikbaarheid van technisch personeel.

Binnen het Innovatiedistrict Delft werken we aan hoogwaardige werkgelegenheid op mbo-, hbo- en wo-niveau in de kennisintensieve sectoren. Tegelijkertijd zetten we in op groei van de stadsverzorgende economie, dienstverlening, ambachten, horeca, detailhandel en maatschappelijke voorzieningen. Daarbij gaat bijzondere aandacht uit naar economische ontwikkeling in Delft-West.

Versterking ecosysteem
Delft beschikt over een krachtig innovatie-ecosysteem dat lokaal, regionaal, nationaal en internationaal van grote betekenis is. Om deze positie verder te versterken zetten we met het Uitvoeringsprogramma Innovatiedistrict Delft in op de verdere ontwikkeling van dit ecosysteem en versterken we onze regionale samenwerking.

Naast het Innovatiedistrict Delft blijven we inzetten op samenwerking met en ondersteuning van partners zoals Yes!Delft, InnovationQuarter en Planet B.io.

Economische promotie

Toerisme
In 2027 geven we voor het zevende jaar uitvoering aan de Visie Toerisme 2030. Centrale ambitie daarbij is het streven naar een bezoekerseconomie die evenwichtig, robuust en verantwoord is en waarvan alle Delftenaren direct of indirect de vruchten plukken. Uitvoering van deze visie gebeurt onder coördinatie van het Platform Bezoekerseconomie.

Delft Marketing blijft één van de belangrijkste uitvoeringsorganisaties voor de realisatie van de ambities uit de visie. In 2027 steunen we Delft Marketing opnieuw vanuit de beschikbare middelen voor economische promotie.

In 2027 ronden we de actualisatie van het hotelbeleid en de inzet op een beleidslijn voor shortstay af, die beide in 2026 gestart zijn.

Binnenstad vitaal en gastvrij

In 2027 blijven we investeren in een aantrekkelijke binnenstad. 2026 was een transitiejaar voor het professionaliseren van Centrummanagement Delft (CMD). In 2027 borduurt het CMD voort op de vijf speerpunten: 'feiten en cijfers economie binnenstad (data)', 'positionering van de binnenstad', 'activeren samenwerking ondernemers onderling', 'betrekken ondernemers bij evenementen' en 'aantrekkelijke gastvrije ontvangst (huismeesterschap)'.

Algemeen beheer Vastgoed

We dragen bij aan concrete vastgoedvragen die voortkomen uit de vastgestelde opgaven zoals opgenomen in deze Programmabegroting 2027-2030, uiteenlopend van renovatie van verouderde gymzalen tot het ontwikkelproces voor een gecombineerde school buurtcentrum in Gilles-Delfia. De opgaven lichten we toe binnen het betreffende beleidsprogramma. In 2027 zetten we specifiek in op de volgende werkzaamheden:

We voeren instandhoudingsonderhoud uit aan het vastgoed. In 2027 ronden we het groot onderhoud aan de toren van de Nieuwe Kerk af (Markt 80). In 2027 gaan we verder met de voorbereiding van het groot onderhoud aan de Stadhuis (Markt 87) en starten we met het groot onderhoud aan het atelierpand aan de Koornmarkt 48.
De portefeuille vastgoedbedrijf wordt stapsgewijs verduurzaamd richting energieneutraliteit in 2050. Voor het versnellen van de verduurzaming werken we mee aan een leerlab 'Datagedreven verduurzaming'. Het leerlab maakt onderdeel uit van de verduurzamingsaanpak maatschappelijk vastgoed van het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening in samenwerking met TKI bouw en techniek. De resultaten vanuit dit leerlab gebruiken we om het uitvoeringplan 2027-2030 op te stellen. De werkzaamheden worden vanuit 2027 uitgevoerd. De verduurzaming van de portefeuille maakt onderdeel uit van het uitvoeringsprogramma Energietransitie.
Als eigenaar van het Rietveld Theater (Rietveld 49) werken we mee aan de verbouwing van het pand tot een podiumkunstenpand. In 2027 maken we contractuele afspraken met Stichting Rietveld Theater over de voorwaarden voor huur van het pand.
Als eigenaar van het gebouw waar Museum Prinsenhof Delft is gevestigd (Sint Agathaplein 1) nemen we het gebouw na het gereed komen van de renovatie opnieuw in beheer.
Als opdrachtgever van zowel Westvest 9 en het gemeentelijk archief (Gantel 21) werken we mee aan de verbouwing om de integrale herhuisvesting van de afdeling Erfgoed mogelijk te maken. De overige ruimte wordt geschikt voor verhuur aan derden. In 2027 bereiden we selectie en gunningscriteria voor.
We werken, als mogelijk toekomstig (deel)eigenaar, mee aan het ontwikkelproces dat in 2026 is gestart voor zowel een school als buurtcentrum in Gillis-Delfia.
We zijn gestart met de voorbereidingen voor de visieontwikkeling van de locatie Van Bleyswijckstraat. Op deze locatie zijn momenteel een maatschappelijk bedrijfsverzamelgebouw en huisvesting voor studenten en Jeugdformaat gevestigd. In 2027 zetten we dit proces voort.
De voorbereidingen voor het opnieuw op de markt zetten van pand Sint Agathaplein 4 voor een culturele publieksfunctie zijn in gang gezet. In 2027 gaan we hiermee verder.
In 2027 ronden we het instandhoudingsonderhoud af aan Theater de Veste (Vesteplein 1), zodat we het gebouw de komende jaren kunnen blijven inzetten als theater. Daarnaast dragen we als eigenaar van het object bij aan de verkenning en uitwerken van het concept ‘Theater van de Toekomst’.
De verouderde gymzalen aan de Frederik van Eedenlaan en Brahmslaan worden gerenoveerd.

10.3 Wat mag het kosten

Overzicht baten en lasten

Bedragen x €1.000

Exploitatie	Begroting 2027	Raming 2028	Raming 2029	Raming 2030
Baten	6.427	6.364	5.993	6.585
Lasten	14.643	13.760	13.595	13.584
Saldo	-8.216	-7.396	-7.601	-6.999

Overzicht mutaties

(bedragen × € 1.000)	Begroting 2027	Raming 2028	Raming 2029	Raming 2030
Economie en Vastgoed
Stand Programmabegroting 2026-2029	-13.151	-11.353	-11.159	-10.718

Kadernota 2027	-	-	-18	-18
Coalitieakkoord 'Delft pakt door'	-700
Nominale ontwikkeling	2.573	2.633	2.634	2.615
Actualisering kapitaallasten	618	491	6	-97
Reserves en voorzieningen	1.500	-	-	-
Bijstelling bestaand en nieuw beleid
- herfasering Erfgoed	-282	-385	-282	-
- overige mutaties	1.227	1.218	1.218	1.218
Totaal - Economie en Vastgoed	-8.216	-7.396	-7.601	-6.999

Toelichting op de mutaties

Stand Programmabegroting 2026-2029
Het saldo van de Programmabegroting 2026-2029 is het vertrekpunt voor de opbouw van de nieuwe Programmabegroting 2027-2030. In dit saldo is rekening gehouden met de begroting die is vastgesteld in de raadsvergadering van 13 november 2025, de septembercirculaire (15e begrotingswijziging 2025) en de decembercirculaire (5e begrotingswijziging 2026) over de uitkeringen uit het gemeentefonds.

Kadernota 2027
In de Kadernota 2027 (vastgesteld op 2 juli 2026) zijn de extra kapitaallasten geraamd voor de ophoging van het investeringsbudget voor de herhuisvesting van Erfgoed (€ 350.000) (10e begrotingswijziging 2026).

Coalitieakkoord 'Delft pakt door' (hogere lasten € 700.000)
Voor de uitvoering van het coalitieakkoord is in het jaar 2027 een budget geraamd voor de beweging Toekomstbestendige economie. Dit betreft betaalbare bedrijfsruimte, de aanpak van de binnenstad en de versterking van de nieuwe economie. Voor de verdere uitwerking in 2027 volgt begin volgend jaar een nader voorstel in de voorjaarsrapportage. De vertaling voor de jaren 2028 tot en met 2030 is onderdeel van de Kadernota 2028.

Nominale ontwikkeling 2027 (lagere lasten € 2,444 miljoen, hogere baten € 129.000)
De nominale ontwikkeling betreft de aanpassing van de budgetten aan het prijspeil voor 2027. Een nadere toelichting is opgenomen in het hoofdstuk Toelichting op financiële positie. Binnen de bouwsteen nominale ontwikkeling zijn ook de effecten van de actualisering van de kostenverdeelstaat (de manier waarop afdelingskosten over de programma's worden verdeeld) verwerkt. Dit leidt op onderdelen tot een budgetneutrale herverdeling tussen programma's.

Actualisering kapitaallasten (lagere lasten € 618.000)
Op basis van de realisatie in 2025 is het investeringsprogramma geactualiseerd en zijn kapitaallasten bijgesteld.

Reserves en voorzieningen (lagere lasten € 1,5 miljoen)
Tijdens de opbouw van de Programmabegroting 2027-2030 zijn de bestedingen en het verloop van de reserves en voorzieningen geactualiseerd. Hieruit is een aantal aanpassingen naar voren gekomen. De aanpassingen van de bestedingen zijn zichtbaar in de beleidsprogramma's. Hiertegenover staan aanpassingen (van gelijke omvang) van stortingen in en onttrekkingen aan de reserves in hoofdstuk Financiën. Hierdoor is deze actualisatie op begrotingsniveau per saldo budgetneutraal. Een storting in de voorziening Onderhoud vastgoed wordt teruggedraaid omdat deze niet langer benodigd is na actualisering van de inzet van de voorziening (incidenteel voordeel € 1,5 miljoen).

Bijstelling bestaand en nieuw beleid (hogere lasten € 80.000, lagere baten € 202.000)

Herfasering Erfgoed Delft (hogere lasten € 80.000, lagere baten € 202.000)
Voor het project Herhuisvesting Erfgoed is een overall planning van alle werkzaamheden opgesteld. Op basis van deze planning zijn de kosten geherfaseerd, onder meer frictiekosten, vertraging bij de verhuur van panden en vertraging start afschrijvingslasten (zie ook programma Samenleven, onderwijs en cultuur en hoofdstuk Overhead).
Overige mutaties (lagere lasten € 1,227 miljoen)
De overige mutaties bestaan voornamelijk uit (personeels-)kosten die (budgetneutraal) worden herverdeeld tussen programma's.

Investeringen

Investeringen (bedragen × € 1.000)		Toegekend bedrag	Realisatie t/m 2025	Jaarschijf 2026 o.v.v. NJR26	Fasering
Economie en vastgoed	Cat.			2026	2027	2028	2029	2030
Duurzame toekomst Westvest 9	Plan	10.487	4	198	586	4.473	5.226	-
Erfpacht Laga (uitgaven 2025)	Plan	-	-	-	-	-	-	-
Het nieuwe kantoor (HNK)	Plan	300	-	300	-	-	-	-
Instandhouding gemeentelijk vastgoed (OD177)	Plan	60	-	-	60	-	-	-
Instandhouding Theater de Veste	Plan	1.955	3	200	1.752	-	-	-
Totaal		12.802	7	698	2.398	4.473	5.226	-

Toelichting op de investeringen

Duurzame toekomst Westvest 9 (€ 586.000)
Dit betreft de investeringskosten die nodig zijn om Westvest 9 geschikt te maken voor de afdeling Erfgoed (inclusief publieksvoorziening) en de Gantel 21 geschikt te maken voor verhuizing van het statisch depot van Archeologie alsmede het gereedmaken van de overige ruimten aan de Westvest 9 om deze te kunnen verhuren aan derden (commercieel).

Instandhouding OD177 (€ 60.000)
Het verduurzamen en het geschikt maken voor verhuur van Oude Delft 177.

Instandhouding Theater de Veste (€ 1.752.000)
In afwachting van nadere besluitvorming over nieuwbouw zijn middelen beschikbaar, aanvullend op de huidige instandhouding (het onderhoud), om het gebouw Vesteplein 1 de komende 15 jaar te kunnen inzetten ten behoeve van Theater de Veste.