Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Het weerstandsvermogen is de verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit.

De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit de volgende middelen en mogelijkheden om onverwachte en substantiële kosten te dekken, die niet zijn opgenomen in de begroting:

• Incidentele weerstandscapaciteit
  Dit betreft het saldo van de Algemene reserve dat eind 2027 € 55,9 miljoen is. De nadere toelichting op de Algemene reserve en de financiële ruimte op basis van incidentele dekkingsmiddelen volgt hieronder.
• Structurele weerstandscapaciteit
  Dit betreft de post Onvoorzien (€ 100.000) en onbenutte belastingcapaciteit. De post Onvoorzien is structureel beschikbaar voor incidentele tegenvallers die onvoorzien, onontkoombaar en onuitstelbaar zijn. Als de tegenvaller toch structureel is, dan moet deze in het volgende begrotingsjaar op een andere wijze worden gedekt. De onbenutte belastingcapaciteit voor onroerendezaakbelasting (OZB) is gelijk aan de belastingheffing die nog kan plaatsvinden tot het niveau dat een gemeente moet heffen om voor toelating van een artikel 12-aanvraag in aanmerking te komen. Voor Delft is de onbenutte belastingcapaciteit circa € 3,3 miljoen.

De benodigde weerstandscapaciteit is afhankelijk van de aard, kans van optreden en de omvang van de risico's waarmee de gemeente wordt geconfronteerd. De optelling van de risico's is € 41,8 miljoen (zie het risicoprofiel voor het actuele overzicht van de risico's).

Het weerstandsvermogen wordt bepaald door de verhouding tussen de beschikbare weerstand (2027: € 55,9 miljoen) en benodigde weerstand (€ 41,8 miljoen). In 2027 is de score van 1,3 als 'voldoende' (>1,0 ) te karakteriseren. 

Hieronder is een actueel overzicht opgenomen van de ontwikkeling van de Algemene reserve voor de jaren 2026-2030. Het saldo van de Algemene reserve is eind 2026 in totaal € 108,8 miljoen. De binnen de Algemene reserve gelabelde incidentele dekkingsmiddelen voor Delft-West, IDD, Gelatinebrug, Museum Prinsenhof Delft en cofinanciering (in totaal € 41,7 miljoen) maken geen onderdeel uit van het weerstandsvermogen en worden mede daarom in 2027 overgeheveld naar de nieuwe bestemmingsreserve Opgaven. Daarnaast daalt de Algemene reserve na 2026 door de inzet voor het coalitieakkoord (-/- € 11,0 miljoen) en de dekking voor het tekort op de GREX Poptahof veld 4 (-/- € 0,1 miljoen). Het saldo stijgt door de overheveling van de reserve Stad naar de Algemene reserve (na aftrek van de afgesproken inzet voor het Fonds Delft 2040) (+ € 0,9 miljoen). Naar verwachting bedraag het saldo van de Algemene reserve eind 2030 € 58,2 miljoen.

Het EMU-saldo is het saldo van de inkomende en de uitgaande geldstromen die samenhangen met transacties en investeringen in een bepaalde periode, overeenkomstig de voorschriften van de Europese Unie. Het EMU-saldo geeft aan met welk bedrag de schuldpositie van een gemeente in een bepaalde periode is gemuteerd (een nadelig saldo betekent een afname van het eigen vermogen en een toename van de schuld). Conform deze voorschriften is het beeld van het EMU-saldo van de gemeente Delft als volgt.

Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) schrijft voor dat gemeenten een meerjarige balans moeten opstellen voor het begrotingsjaar en de drie volgende jaren. Dit is gebeurd op basis van de Jaarstukken 2025, cijfers van het EMU-overzicht en een beoordeling van de mutaties op de leningenportefeuille. 

Om goed inzicht in de financiële positie te geven, schrijft het BBV voor zes financiële kengetallen op te nemen in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Een kengetal (of financiële ratio) is een verhoudingsgetal dat is opgebouwd uit exploitatie- en/of balanscijfers. Bij de kengetallen hoort een samenhangende beoordeling van de scores in relatie tot de signaleringswaarden die de provincie als financieel toezichthouder hanteert.

bron: Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader (GTK) 2026 gemeenten

De signaleringswaarden zijn geen doel, maar gelden als maximum (schuldquotes, grondexploitaties) c.q. minimum (solvabiliteit) en fungeren als referentie voor de beoordeling. Een sterk afwijkende score (bijvoorbeeld meest risicovol voor de netto schuldquote) kan reden zijn voor actief overleg met de raad.

Op verzoek van de raad zijn drie kengetallen toegevoegd. 

Met de raad is een aantal extra indicatoren afgesproken.

Netto schuld per inwoner
De netto schuld per inwoner brengt de ontwikkeling van de schuld (de zogenaamde schuldevolutie) in beeld. Door de netto schuld per inwoner eind jaar t-1 af te trekken van de netto schuld per inwoner eind jaar t verkrijg je de schuldevolutie per inwoner in jaar t.

Saldo van baten en lasten als percentage van de baten
Het saldo van baten en lasten als percentage van de baten is positief. In 2028 en 2029 is deze indicator negatief omdat gebruik gemaakt wordt van de inzet van reserves.

Onbenutte belastingcapaciteit OZB
Het kengetal onbenutte belastingcapaciteit (OZB) laat de ruimte voor stijging van de OZB zien als gekozen wordt voor 120% van het landelijk gemiddelde. Voor Delft is deze ruimte 0,58% van de totale begroting.

In onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van het risicoprofiel van de gemeente Delft. Bij de inventarisatie van de risico's hanteren we de volgende definitie: een onvoorziene gebeurtenis met wellicht een negatieve materiële financiële impact waarvoor nog geen maatregelen getroffen zijn. De risico's met een (in de planperiode) verwachte omvang groter dan € 0,1 miljoen zijn zichtbaar gemaakt. Verder hebben we onderscheid gemaakt tussen incidentele en structurele risico's. Na de tabel en risicomatrix is per risico een korte tabel met specificaties opgenomen en daaronder een inhoudelijke toelichting. Deze toelichting op ieder risico in het risicoprofiel wordt afgesloten met een overzicht 'Overige operationele risico's' die pro memorie worden opgenomen, omdat ze nog erg onzeker zijn in omvang en waar ook nog rijksmiddelen tegenover kunnen komen te staan. De paragraaf sluit af met de meer strategische risico's voor de gemeente op langere termijn en de zogeheten kerndossiers.

Voor de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit wordt de omvang van de risico's gewogen met de kans van optreden, aangeduid in het kolomhoofd met 'zonder weging' en 'met weging', respectievelijk. De weging betekent:

1. dat we voorheen ongewogen risico's nu wegen met de kans, waarbij de waarde 1 = 10%, 2 = 30%, 3 = 50%, 4 = 70% en 5 = 90% (= kolom Kans (%)), en
2. dat we structurele risico's vermenigvuldigen met een factor twee (= kolom Factor).

De genummerde risico's vormen het huidige risicoprofiel en worden na de figuur per stuk toegelicht met detailtabel en toelichting. We maken in het risicoprofiel voor grondexploitaties al gebruik van gewogen bruto risico’s. Dat is het geval bij de risico’s '4. Bouwgrondexploitaties' en '5. Schieoevers'. (Nadere informatie over grondexploitaties staat in de paragraaf Grondbeleid en in het TMPG (Tussentijds Meerjarenprogramma Grondontwikkeling)). 

In totaal komt het operationeel risicoprofiel uit op € 41,8 miljoen. Dat betekent een afname met € 4,6 miljoen ten opzichte van de stand bij de Jaarstukken 2025 (€ 46,4 miljoen). De grootste daling ligt bij het risico programma Schieoevers dat met € 2,0 miljoen is afgenomen. De eerstvolgende bijdrage in de daling komt van het project Prinsenhof dat met € 1,2 miljoen afnam. De overige wijzigingen zijn updates van bestaande risico's, met kleinere effecten. De tabel hieronder toont het overzicht van de verschillende risico's die het benodigde weerstandsvermogen onderbouwen. Elk van de risico's wordt vervolgens met een korte tabel verder tekstueel toegelicht. 

Ieder risico is gescoord op kans en impact. Daarbij is gewerkt met een schaal van 1 tot 5 (1 = zeer laag, 5 = zeer hoog). De kans maal impact geeft de risicoscore. Samengevat ziet de risicomatrix van de gemeente Delft er dan als volgt uit:

Voor de risico's met betrekking tot Schieoevers (5) en het project Prinsenhof (8), hier beiden in het rood, is ook nadere toelichting te vinden bij de kerndossiers (zie Risicomanagement: de Delftse aanpak).

Wat is het risico?
De bodem is vervuild en de verantwoordelijkheid voor sanering ligt bij de gemeente. De wijze van sanering is afhankelijk van het soort ontwikkeling. Dus afhankelijk van wat er ontwikkeld wordt, schatten we de kosten met moderne saneringstechnieken op orde grootte € 0,35 miljoen. In het overleg met TU Delft is duidelijk geworden dat er naar verwachting op afzienbare termijn geen ontwikkeling gaat plaatsvinden. De kans dat bodemsanering de komende 4 jaar nodig gaat zijn is beperkt en daarom op 2 (=30%) gezet, maar op termijn kan de kans wel weer toenemen. 

Wat zijn de oorzaken?
Op Campus Zuid was eerder een motorcrossterrein gevestigd waarvoor de gemeente verantwoordelijk was. Na beëindiging bleek de bodem vervuild te zijn.

Beheersmaatregelen:
Met de Technische Universiteit Delft is afgesproken om het terrein te saneren wanneer hier ontwikkelingen op plaatsvinden. Op dit moment is nog niet bekend wat er ontwikkeld gaat worden en wanneer dit gaat plaatsvinden.

Wat is het risico?
Door de afbouw van de onttrekking veranderen de grondwaterdrukken in de bodem en kan de bodem bewegen. Als dat te snel gebeurt, kan dat schade veroorzaken aan gebouwen van circa € 3 miljoen. In 2021 heeft uit voorzorg geen afbouw van de onttrekking plaatsgevonden, omdat de bodem sneller steeg dan verwacht (wel binnen de normen). Uit monitoring is gebleken dat dit zich weer stabiliseerde. In 2022 en ook in 2023 is daarom verdergegaan met de afbouw. Vanwege de natte winter en voorjaarsperiode in 2024 was de grondwaterstand hoger dan normaal. Daarom is in 2024 de afbouwstap later gerealiseerd. In 2025 is een reguliere afbouwstap gerealiseerd. Voor 2026 wordt eveneens een reguliere afbouwstap voorzien. Het al dan niet nemen van een afbouwstap wordt ieder jaar opnieuw afgewogen. De kosten voor een jaar uitstel bedragen cumulatief voor de resterende periode circa € 0.65 miljoen. De laatste afbouwstap is voorzien in 2027 en daarom zijn de kosten voor mogelijk uitstel met € 1 ton verlaagd ten opzichte van de programmabegroting 2026-2029. 

Wat zijn de oorzaken?
De gemeente kan aansprakelijk worden gesteld voor gevolgschade als gevolg van veranderende grondwaterstanden. Eventueel uitstel leidt tot meerkosten.

Beheersmaatregelen:
Jaarlijks zijn en worden de risico’s en beheersmaatregelen geactualiseerd op basis van gedegen monitoring. Aan de hand daarvan is en wordt afgewogen of de volgende reductiestap wel, gedeeltelijk of niet wordt doorgevoerd. Bij twijfel wordt uitgesteld, omdat dit de laagste impact heeft.

Wat is het risico?
Het ontdekken van onbekende locatie(s) met hevige verontreiniging van bodem, waar ingrijpen dringend nodig is. Regelmatig worden door (leiding)werkzaamheden, door nieuwe onderzoeken, en door nieuwe regelgeving, onbekende verontreinigingen geconstateerd in gemeentelijk grondbezit. Door deze vondsten kunnen de beschikbare budgetten voor saneringen in de begroting worden overschreden; er wordt voor de verwachte bodemsaneringen budget gereserveerd. Door recente ervaringen met de sanering Kalverbos en Noordeinde is de schatting van het risico met € 2 ton verhoogd ten opzichte van de Programmabegroting 2026-2029. En vanwege de impact op de omgeving en de vertraging van een eventueel (bouw)project ter plekke is die waarde nu verhoogd van 1 naar 2.

Wat is de oorzaak?
De gemeente is wettelijk verplicht bij verontreiniging van de bodem deze te saneren of te beheersen, maar de locatie, omvang, de aanpak en de kosten zijn nog onzeker.

Wat is het gevolg?
De gemeente zal kosten moeten maken voor sanering of beheersing van nog onbekende omvang.

Beheersmaatregelen:
De onzekerheid over de aanpak en de kosten managen we door een stapsgewijze projectmatige werkwijze.

Wat is het risico?
Grondexploitaties kennen projectspecifieke risico's en algemene risico's. Het totale risicobedrag gemoeid met de projectspecifieke risico's is € 12,0 miljoen. Algemene risico's zijn risico's die voor alle grondexploitaties gelden. Kwantificering hiervan leidt tot een risicobedrag van € 2,7 miljoen. Het totale risicobedrag, voor beide typen risico's, komt daarmee uit op € 14,7 miljoen (reeds gewogen). Omdat een drietal positieve grondexploitaties hun risico's (deels) zelf kan opvangen, komt het te dekken totale risicobedrag uit op € 13,8 miljoen. Dit is € 0,7 miljoen lager dan ten tijde van de Jaarstukken 2025. De wijziging in het totale risicoprofiel (€ 1,4 miljoen voordelig binnen de projectspecifieke risico's) is met name het gevolg van afnemend risicoprofiel bij de projecten Nieuw Delft en Kop van de Buitenhof.

Wat zijn de oorzaken? 
Er zijn onzekerheden rond netcongestie die vooralsnog leiden tot vertraging. Verder blijven de bouwkosten stijgen en is de bouwlogistiek complex bij binnenstedelijk en op compacte kavels bouwen. Locaties worden veelal gefaseerd ontwikkeld en saneringsopgaven moeten nader worden uitgezocht. De geopolitieke instabiliteit in algemene zin kan leiden tot plotselinge verhogingen van grondstofprijzen. 

Wat zijn de gevolgen? 
Dalende grondwaarden, claims, langere doorlooptijd van projecten, hogere rentes, oplopende inflatie en intensievere afstemming van werkzaamheden . 

Beheersmaatregelen: 

• Nadere onderzoeken doen
• Aanpassen programmering
• Afstemmen bouwprocessen op elkaar
• Besparen op kwaliteit en duurzaamheidsmaatregelen
• Zakelijk aansturen van processen

Wat is het risico?

De gemeente Delft wil Schieoevers-Noord transformeren van een werklocatie naar een gemengd woon-werkgebied. De ambitie is om in fase 1 ruim 1.800 arbeidsplaatsen en circa 4.500 woningen toe te voegen. De gemeente zelf heeft weinig grondpositie en is afhankelijk van initiatieven van derden. De gemeente legt zich met name toe op het investeren in noodzakelijke bovenwijkse voorzieningen, zoals de Gelatinebrug.

Binnen het programma Schieoevers zijn de risico’s op programma- en deelprojectniveau geïnventariseerd. Deze risicoanalyse heeft voor het laatst plaatsgevonden ten behoeve van de Voortgangsrapportage Projecten Schieoevers 2026; hierin worden de risico’s gebaseerd op de RISMAN-methodiek voor risicomanagement in de bouw- en infrasector. Ten opzichte van de vorige risicoanalyse zijn de grootste wijzigingen doorgevoerd in de risicodossiers Kabeldistrict en Gelatinebrug. Daarbij is goed gekeken vanuit de faciliterende rol van de gemeente in het project Kabeldistrict. Op basis van de ingeschatte kans x effect, is het gewogen risicobedrag voor het programma Schieoevers vastgesteld op circa € 18,7 miljoen, wat een verlaging van € 2 miljoen betekent ten opzichte van de Jaarstukken 2025.

Wat zijn de oorzaken?
Belangrijke oorzaak van de vertraging is de lopende procedure bij de Raad van State. Daarnaast speelt netcongestie ook een rol in de uitwerking van de plannen van ontwikkelaars. De stapeling van kaders en ambities kan voor ontwikkelaars de haalbaarheid onder druk zetten. Ten slotte zijn vertraging door afhankelijkheden tussen plannen en krapte op de arbeidsmarkt en de inzet van capaciteit belangrijke oorzaken. 

Wat zijn de gevolgen?
De gevolgen op hoofdlijnen zijn dat de doelen van Schieoevers-Noord mogelijk gedeeltelijk niet behaald worden, dat bijvoorbeeld Schieoevers-Noord een minder bruisend stadsdeel wordt. Ook kunnen de geplande investeringen hogere kosten met zich meebrengen wanneer cofinanciering wegvalt doordat een ontwikkelaar zijn businesscase niet rond krijgt, door indexatie en prijsstijgingen, omdat de investeringen later dan gepland worden uitgevoerd. Ten slotte kan het programma verdere vertraging oplopen, die weer leidt tot verhoging van de kosten (voor bijvoorbeeld plankosten).

Beheersmaatregelen:
Op hoofdlijnen zijn de beheersmaatregelen voor Schieoevers: de verdere voorbereiding op de zitting bij de Raad van State. En daarnaast het optimaal ondersteunen van de uitvoering van de planvorming die nu in voorbereiding is bij de ontwikkelaars. De ontwikkelaars zetten hun werkzaamheden voort, ondanks de onzekerheid rondom de procedure. Daarnaast is een mogelijkheid de plannen deels te herzien, of te heroverwegen, en het is nodig in gesprek te blijven met de subsidieverstrekkers over de subsidies. Ook zal het programma energietransitie actief betrokken blijven worden in verband met de netcongestie. Tot slot is van belang te blijven inzetten op kostenverhaal in anterieure overeenkomsten, en bewaking en beheersen van gestelde subsidievoorwaarden en deadlines.

Wat is het risico? 
Enerzijds onverwachts hogere verwerkingskosten van het afval en hogere rijksbelasting op verbranding en CO2-toeslag, en anderzijds vermindering van inkomsten door daling van verkoopprijzen van ingezamelde grondstoffen zoals gerecycled plastic. In de plannen van de regering zijn al hogere verbrandingsbelastingen aangekondigd. De exacte hoogte is nog onzeker, maar de verwachting is dat het weer hoger kan uitpakken en daarom is de omvang met € 2 ton verhoogd ten opzichte van de Programmabegroting 2026-2029. Tegelijkertijd is de kans in de Jaarstukken 2025 omlaag gebracht van 3 (=50%) naar 2 (=30%), omdat de afvalstoffenheffing tot op heden steeds tijdig kon worden verhoogd. De reserve is bovendien beter gevuld dan in afgelopen jaren. Daarmee is effectief het beslag op het weerstandsvermogen onveranderd op €150k (zie de overzichtstabel voorin het Risicoprofiel). 

Wat is de oorzaak?
Extra heffingen op afvalverwerking (meestal verbranding) of verhoging van die heffingen zijn soms pas na vaststelling van het tarief bekend. En de prijzen voor ingezamelde grondstoffen volgen de ontwikkelingen op de markt, en op de huidige markt is nieuw plastic goedkoper dan gerecycled plastic. De voorziening Reiniging is op dit moment ontoereikend om extra belasting en/of tegenvallers op te vangen. Het risico is als incidenteel bestempeld, omdat bij de eerstvolgende mogelijkheid het tarief voor inwoners erop kan worden aangepast. Overigens is met de overeenkomst met HVC voor afvalverwerking het risico op onverwachte verhoging van de verwerkingskosten zelf kleiner door de samenwerking en het tijdig en open delen van informatie.

Wat is het gevolg?
De stijging van kosten leidt tot verhoging van het lokale tarief voor de inwoners, wat nodig is voor het opvangen van deze extra kosten.

Beheersmaatregelen:
Volgen van de actualiteiten en hierop anticiperen en eventuele tariefsverhoging, indien mogelijk, tijdig doorvoeren.

Wat is het risico?
a. Het financieel risico bedraagt voor jeugd circa € 2 miljoen voor 2027 en circa € 4 miljoen voor 2028 verder. Voor Wmo bedraagt het risico € 0,75 miljoen voor 2027 en € 2,6 miljoen voor 2028 en verder. In totaal bedraagt het risico € 2,75 miljoen in 2027 en € 6,6 miljoen vanaf 2028.

De kosten van de jeugdhulp en de Wmo worden door veel verschillende factoren bepaald. Prognoses zijn daarom in hoge mate onzeker. Met enige mate van zekerheid kunnen de verwachte kosten tot en met 2027 worden geraamd. Daarna is de onzekerheid te groot en wordt een eventuele verdere kostenstijging als risico gezien. De externe factoren betreffen demografische ontwikkelingen, dubbele vergrijzing en aanbesteding/inkooptrajecten waarbij rekening gehouden moet worden met hogere tarieven vanwege de Algemene Maatregel van Bestuur Reële kostprijs. Waar de vergrijzing betekent dat er meer ouderen zijn van een bepaalde leeftijdsgroep, betekent autonome groei dat de fractie van een leeftijdsgroep die ondersteuning nodig heeft, toeneemt. En het is ook onzeker of die autonome groei afremt of stopt. De factoren die te maken hebben met landelijke beleidsontwikkelingen worden onder b) meegenomen. Ten slotte blijft het een risico of de rijkscompensatie voor indexatie de komende jaren toereikend is.

b. Landelijk wordt er gewerkt aan diverse nieuwe wetten, akkoorden en programma’s waarvan de uitvoering bij gemeenten zal worden belegd. Dit leidt zowel bij jeugd als bij Wmo tot uitvoeringskosten zonder het Rijk daarvoor de volledige dekking verschaft. Denk hierbij aan (de Veranderstrategie) Toekomstscenario kind en gezinsbescherming, Convenant Stevige Lokale Teams, Hervormingsagenda Jeugd. Voor dit risico is 1% van de totale omzet voor jeugdhulp en Wmo genomen. Toelichting: dit risico had in Jaarstukken 2025, en eerder, betrekking op Jeugdhulp Plus; dat meer specifieke risico valt onder 'Rijksbeleid ontwikkelingen' en hierbij wordt dit risico verbreed naar meer ontwikkelingen die landelijk spelen.

Wat zijn de oorzaken?
a. Doordat de Wmo en de Jeugdhulpwet zogeheten open-einderegelingen zijn, moet de gemeente zorg en hulp leveren ongeacht het aantal aanvragen. Gelijktijdig is de beïnvloedbaarheid van de hoeveelheid en zwaarte van deze aanvragen beperkt en de geboden rijksfinanciering ontoereikend. Het Integraal Zorgakkoord en het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord zien het sociaal domein als onderdeel van de oplossing voor de druk op de zorg. Indien een individuele oplossing voor een inwoner niet in algemene voorzieningen (de basis) gevonden kan worden, ligt de oplossing in de maatwerkvoorzieningen, maar ook hierin schuilt weer een nieuw risico op kostenstijging.

b. Exogene ontwikkelingen (wetswijzigingen, nieuwe taken) die tot toenemende kosten (blijven) leiden.

Wat zijn de gevolgen?
a. Zelfs relatief marginale effecten kunnen vanwege de financiële omvang van het sociaal domein leiden tot forse tekorten op de gemeentemiddelen. Daarom is het logisch om eventuele kostenstijging vanaf 2028 als groter risico te zien, ondanks dat het procentueel niet om grote afwijkingen gaat en we via diverse wegen inzetten op kostenbeheersing.

b. Beleidsontwikkelingen zoals hierboven geschetst kunnen leiden tot hogere uitgaven. Daarnaast kunnen landelijke ontwikkelingen ook invloed hebben op de continuïteit van aanbieders binnen de regio. Risico’s zitten met name op jeugdzorg plus en de jeugdbescherming die (boven) regionaal worden ingekocht en waar gemeenten de verplichting hebben om deze vormen van jeugdhulp te continueren.

Beheersmaatregelen:
a. Aandacht voor mogelijkheden van kostenbeheersing in het sociaal domein heeft hoge prioriteit. Dit bestaat uit meerdere delen:

1. borgen van succesvolle kostenbeheersende maatregelen uit het inmiddels afgeronde Actieplan sociaal domein en nieuw maatregelen van de afgelopen jaren die bijdragen aan het transformeren van het sociaal domein binnen de gemeentelijke mogelijkheden. Dat wil zeggen middels nieuwe werkwijzen en pilots interventies treffen binnen de volle breedte van het sociaal domein, bijvoorbeeld door inzet op preventie (betreft regionale en lokale inzet); 
2.  in de nieuwe ronde regionale inkoop kosten beheersende maatregelen (voorwaarden) vóór 2028 afspreken met de jeugdzorg instellingen.

b. Tijdig voorbereiden en meedenken in de landelijke ontwikkelingen die impact gaan hebben op Delft. Denk hierbij aan meedoen aan de Proeftuin Toekomstscenario, maar ook bijdragen aan internetconsultaties bij voorstellen voor nieuwe wetgeving. Tot slot anticiperen we samen met onze partners op de implicaties van landelijke ontwikkelingen.

We blijven vanzelfsprekend inzetten op de lobby richting het Rijk voor aanvullende middelen. Daarnaast blijven we de exogene ontwikkelingen volgen om tijdig te kunnen anticiperen en wordt de (regionale) informatievoorziening daar waar mogelijk versterkt. Hierboven schetsen we de beheersing van het financiële risico binnen het sociaal domein. Er kunnen ook maatschappelijke risico’s ontstaan op het moment dat hulp niet, of onvoldoende, beschikbaar is voor kwetsbare burgers. Denk bijvoorbeeld aan mensen met psychische problemen die bij gebrek aan voldoende ondersteuning uit onmacht dingen doen die een gevaar opleveren voor henzelf of hun omgeving.

Met de start van de verantwoordelijkheid als aandeelhouder voor de continuïteit van Delft voor Elkaar BV zijn er geen grote onvoorziene zaken naar voren gekomen en is de kans daarop zo beperkt geworden dat het met ingang van de PB2027 als risico wordt verwijderd uit het risicoprofiel.

Wat is het risico?
Het risicoprofiel ziet op het opvangen van financiële effecten die veroorzaakt worden door exogene factoren die een risico vormen voor de realisatie van het project (zie raadsvoorstel 1 februari 2024). Hierbij moet worden gedacht aan onder meer: excessieve prijsstijgingen (boven de indexering uit), marktwerking, verborgen gebouwgebreken, vertraging door archeologische vondsten, juridische geschillen en niet tijdig kunnen beschikken over de benodigde nutsvoorzieningen. Op basis van het projectverloop wordt de risicoanalyse periodiek geactualiseerd. In juni 2026 is dit voor het laatst gebeurd, met als resultaat een ongewogen omvang van € 13,9 miljoen wat neerkomt op een gewogen omvang van € 3,8 miljoen. . De omvang van het risico neemt mede af (daling €1,1 miljoen) doordat het project gestaag vordert. (Zie ook de sectie Kerndossiers).

Wat zijn de oorzaken?

• marktomstandigheden, zijnde de beschikbaarheid van materialen en capaciteit (intern en extern),
• de complexiteit van het werk, bijvoorbeeld de haalbaarheid van belangrijke ontwerpprincipes,
• exogene ontwikkelingen, zoals 'onverwachte' besluiten van hogere overheidsorganen en
• economische ontwikkelingen, zoals bovenmatige kostenstijgingen.

Wat zijn de gevolgen?
De oorzaken kunnen leiden tot hogere bouwkosten, langere doorlooptijd (uitstel van heropening museum), aanpassingen van het plan of verzwaarde exploitatielasten.

Beheersmaatregelen:

• Het werk gefaseerd in opdracht geven, prijsontwikkeling monitoren, en
• tijdig afschaalopties onderzoeken en alternatieve oplossingen beschikbaar hebben.

Wat is het risico?
Gemeenten worden in beginsel gecompenseerd via de Specifieke Uitkering Stimulering Sport (SPUK). De uitkering bedraagt 18% (in de regeling 2025-2026) van de gerealiseerde bestedingen (inclusief btw). Het ministerie van VWS is voornemens de SPUK Stimulering Sport samen te voegen met de Brede Regeling Combinatiefuncties tot een regeling. Op het moment van opstellen van deze programmabegroting is hier nog niet meer over bekend. Op basis van een inschatting van de praktijk schatten we het risico in op een bedrag van € 0,2 miljoen. Het risico is:

• De aanvraag voor de SPUK wordt niet geheel gehonoreerd.
• Het totaalbedrag van de aanvragen is hoger dan het uitkeringsplafond. Wanneer het totaal van de aangevraagde uitkeringen het beschikbare budget overschrijdt, worden de aanvragen naar rato verleend.

Wat zijn de oorzaken?
Sinds 1 januari 2019 is de btw-sportvrijstelling verruimd. Door deze wetswijziging is het recht vervallen op aftrek van btw voor gemeenten en niet-winstbeogende exploitanten van sportaccommodaties. De gemeente heeft geen recht meer op aftrek van btw via de btw-aangifte. Voor compensatie heeft het Rijk een SPUK-regeling geopend. Deze biedt slechts voor een deel compensatie. 

Wat zijn de gevolgen?
De uitbreiding van de btw-sportvrijstelling heeft tot gevolg dat de btw op de bouw en het onderhoud van de accommodaties en de btw op de kosten van het geven van gelegenheid tot sportbeoefening voor gemeenten geheel of gedeeltelijk een kostenpost wordt.

Beheersmaatregelen:

1. Tijdige en volledige aanvraag indienen voor de SPUK en zorgen voor een goede verantwoording met de bruto gerealiseerde bedragen.
2. Monitoren in 2026 om op basis van de eventuele continuering van de SPUK Sportstimulering in onze eigen ambities een afweging te maken voor 2027 (tarieven, uitgaven, investeringen).

Wat is het risico? 
Vpb-heffing met betrekking tot gunning van het recht tot exploitatie van benzineverkooppunten in de gemeente. Voor de jaren 2020 tot en met 2025 wordt de omvang geschat op circa € 1.049.000 inclusief rente. Dit is een stijging van € 50.000 ten opzichte van de Programmabegroting 2026 - 2029. Deze schatting is aangepast aan de gerealiseerde omzet en gewijzigde belastingrente van de recente jaren, waarbij rekening is gehouden met de vermoedelijke verjaring voor de periode 2016 tot en met 2019. 

Wat zijn de oorzaken?
De Belastingdienst is van mening dat onder voorwaarden de activiteit brandstofverkooppunten een vpb-plichtige activiteit betreft en stemt niet in met het standpunt dat sprake is van normaal vermogensbeheer. Hierover loopt momenteel een procedure bij de Hoge Raad van een buurgemeente.

Wat zijn de gevolgen?
Het gevolg is dat de gemeente mogelijk de vpb-naheffing moet betalen over de afgelopen jaren. Daarnaast zal de gemeente een openingsbalans moeten opstellen en jaarlijks de fiscale resultaten moeten aangeven in de aangifte.

Beheersmaatregel:
De gemeente volgt de ontwikkelingen in een lopende bezwaar- en beroepsprocedure van een buurgemeente. De hoogste rechter zal een uitspraak moeten doen of deze inkomsten onder de reikwijdte vallen van de Wet VPB. Uitgangpunten zijn dat gemeente een pleitbaar standpunt heeft (met 50% slagingskans) gelet op een lopende procedure van een buurgemeente. 

Prijsstijgingen onderhoud en investeringen openbare ruimte, scholen, sportvoorzieningen en cultuurvoorzieningen etc.
Het reguliere (groot) onderhoud door de gemeente in onder meer de openbare ruimte, onderwijsgebouwen en sportvoorzieningen/cultuurvoorzieningen wordt uitbesteed aan marktpartijen. Daarmee maken we optimaal gebruik van de markt(werking). Het nadeel is dat de prijzen ook volledig afhankelijk zijn van de markt. Dit betekent dat de economische situatie van invloed is op de kosten, waarvan momenteel niet te voorspellen is wat het effect (positief dan wel negatief) zal zijn. In 2021 heeft dit risico zich voorgedaan (al dan niet als gevolg van een door Covid-19 veroorzaakt grondstoffentekort). In 2022 heeft dit risico zich ook voorgedaan.
De investeringsportefeuille van de gemeente is ook gevoelig voor kostenstijgingen in de bouwmarkt (onder meer scholen, sportvoorzieningen en infrastructuur). Bij de Kadernota 2026 is opgenomen dat niet alleen de exploitatie bedragen geïndexeerd worden, maar dat in het vervolg ook structurele investeringsbudgetten geïndexeerd gaan worden. Voor de investeringen in schoolgebouwen verwijzen we ook naar het kerndossier Integraal Huisvestingsplan Onderwijs.

Uitbreiding areaal
Delft is volop in ontwikkeling en heeft in de ontwikkelagenda uitgesproken verder te willen groeien (bouw van ongeveer 15.000 woningen). Dit brengt extra baten (aanvullende opbrengsten onroerendzaakbelasting, hogere gemeentefondsuitkering) en lasten (extra voorzieningen en onderhoudskosten) met zich mee. De verwachte ontwikkelingen brengen we via verbeterde prognoses in kaart, zodat we in de meerjarenbegroting op de diverse ontwikkelingen kunnen anticiperen. Daarom blijft dit onderwerp in de komende jaren in de risicoparagraaf alleen gehandhaafd als PM-post.

Risicomanagement informatiebeveiliging
 Informatiebeveiliging is van cruciaal belang om de continuïteit van onze bedrijfsvoering te garanderen in een wereld met steeds sneller veranderende digitale bedreigingen. De dreiging is dat informatiesystemen (tijdelijk) niet beschikbaar zijn (Beschikbaarheid), de informatie niet integer is (Integriteit) en/of deze informatie in verkeerde handen valt (Vertrouwelijkheid). Het strategisch informatiebeveiligings- en privacybeleid sluit aan op de doelstellingen van de organisatie om een moderne en weerbare overheidsorganisatie te zijn. De recent in werking getreden Cyberbeveiligingswet en het BIO2 framework bieden handvatten voor een weerbare organisatie, met maatregelen geborgd in de hele organisatie. In de verantwoordingsrapportage die in mei 2026 naar de raad is gestuurd wordt geconstateerd dat de gemeente nog flinke stappen te zetten heeft om de doelstellingen uit het strategisch informatiebeveiligings- en privacybeleid te realiseren (zie Paragraaf bedrijfsvoering voor meer toelichting). Het risico  wordt als PM-post opgenomen; een kwantificering vergt nadere aandacht.

Opvang en huisvesting ontheemden, statushouder en asielzoekers
De opgave opvang en huisvesting Oekraïense ontheemden, statushouders en asielzoekers is vastgelegd in landelijke wet- en regelgeving (waaronder de Spreidingswet) met bijbehorende financieringsregelingen voor gemeenten. Het aantal opvangplekken dat we als gemeente moeten regelen is hiermee voorspelbaar geworden en kent veel minder (financiële) risico’s. Daarmee komt dit risico te vervallen in deze paragraaf vanaf deze programmabegroting. 

Risico onderwijswetgeving
In het Integraal Huisvestingsplan (IHP) 2025-2041 (wettelijke verplichting) zijn bindende afspraken gemaakt met schoolbesturen over (de financiering van) nieuwbouw en vervangende huisvesting voor het onderwijs. Met de wetswijziging ‘planmatige en doelmatige aanpak van onderwijshuisvesting in het funderend onderwijs’, die 7 juli 2026 door de Eerste Kamer is aangenomen, is de verplichting ontstaan voor het vaststellen van een IHP voor gemeenten en meerjarenonderhoudsplan (MJOP), op basis van een bouwkundige inspectie, voor schoolbesturen. (De invoering is afhankelijk van een AMvB en wordt verwacht in 2027.) Daarnaast is het voorstel om gegevens in het IHP te standaardiseren. Het huidige IHP is vormvrij en voldoet niet aan alle (voorgestelde) eisen uit het wetsvoorstel en de eventuele verdere regels over de verplichte gegevens die worden gesteld aan een IHP. Het aanpassen van het IHP aan de voorgestelde regelgeving kan leiden tot extra inzet en administratieve lasten, en dus ook tot extra kosten. Voor andere risico's: zie in volgende sectie het kerndossier IHP.

Daarnaast is per 1 juni 2021 de wet ‘Meer ruimte voor nieuwe scholen’ in werking getreden. Hierdoor is voor initiatiefnemers de drempel voor het oprichten van een nieuwe school verlaagd. Deze stelselwijziging is bedoeld voor meer ruimte voor vernieuwing in het onderwijs. Na een positief besluit van de minister heeft de gemeente, samen met het schoolbestuur, veertien maanden de tijd om de start van de school voor te bereiden en heeft de gemeente de opgave om in (tijdelijk) passende huisvesting te voorzien. Jaarlijks kan de gemeente geconfronteerd worden met een nieuwe opgave op het gebied van onderwijshuisvesting.

In 2035 is er in Nederland een inclusief onderwijssysteem. Dat is het doel van de 'Werkagenda Route naar inclusief onderwijs 2035' van OCW. Leerlingen zullen steeds minder specifiek speciaal onderwijs aangeboden krijgen en steeds meer in het regulier onderwijs een plek krijgen. Eén van de actielijnen is 'Bouwen aan een toegankelijke en inclusieve huisvesting’. Gebouwen moeten flexibel worden ingericht, zodat ze voor zoveel mogelijk leerlingen toegankelijk zijn en ze ruimte bieden aan jongeren met verschillende ondersteuningsbehoeften. Het is nog niet duidelijk in hoeverre dit huisvestingsconsequenties heeft, maar te denken valt aan meer m² per leerling en verbouwingen voor specifieke ruimten.

BUIG: Bundeling van Uitkeringen Inkomensvoorziening aan Gemeenten
Het BUIG-budget is het door de gemeente niet-beïnvloedbare bedrag dat zij ontvangt om onder meer bijstandsuitkeringen te verstrekken. Het BUIG-budget kent sinds 2022 een aparte component voor het verstrekken van loonkostensubsidies (LKS). Het macrobudgetdeel daarvoor wordt verdeeld op basis van gerealiseerde aantallen in het voorafgaand jaar in heel Nederland. Zolang de aantallen uitkeringen in de pas loopt met de landelijke trend is er geen probleem. Als de gemeente hoger uitkomt dan het landelijk model voorspelt, moet zij zelf 7,5% van het rijksbudget uit algemene middelen bijpassen. Dit risico effectueert zich wanneer de BUIG-middelen niet toereikend zijn voor de uitkeringen.

Bouwproject Zwembad met sporthal Maria Duystlaan
Het risico van de grondexploitatie Maria Duystlaan is opgenomen in risicoprofiel onder risico nr 4 Bouwgrondexploitaties. Dat betreft bouwrijp maken van de grond. Naast dat risico speelt op die locatie dat in samenwerking met Sportfondsen een zwembad met sporthal en parkeergelegenheid is gepland. De aanbesteding daarvan is voorgenomen in 2026. Waarschijnlijk leidt de complexiteit van het te bouwen object tot meer en hogere risico's, en dat geeft ook meer kans op vertraging en ook daarmee hogere kosten. Met de feitelijke aanbesteding zullen ook de risico's nader gekwantificeerd worden en kan bepaald worden of het risico wordt opgenomen in het kwantitatieve risicoprofiel.

Dividend
Gezien de grote kapitaal intensieve investeringen die zowel Stedin als Evides de komende jaren moeten doen, komt het jaarlijkse dividend onder druk te staan.

In aanvulling op de gedefinieerde risico's binnen programma's (zie sectie Risicoprofiel) en het weerstandsvermogen, brengen we hier onzekerheden in beeld die de stad als geheel raken en een langetermijnperspectief kennen (voor nadere toelichting zie 'Delftse aanpak risico’s in beeld', 2016). De risico's bij verbonden partijen zijn opgenomen in de betreffende paragraaf, waarin per partij de relevante risico's zijn benoemd. De aanpak onderscheidt:

• strategische risico's die een langetermijnperspectief kennen en van belang zijn voor de stad als geheel, en deels of geheel liggen binnen de invloedssfeer van de stad, en anderzijds
• kerndossiers die betrekking hebben op het beleid, de maatregelen of de projecten die horen bij de aanpak van de strategische risico's.

Hieronder is een geactualiseerd overzicht opgenomen van de strategische risico's.

Voor strategische risico's 1 tot en met 6 geldt dat het onderwerpen betreft die naar hun karakter en/of de fase van inventarisatie (nog) niet in een concreet beslag op het weerstandsvermogen zijn te vertalen.

Bij het bereiken van bestuurlijke doelen spelen ook niet-financiële risico's. Bijvoorbeeld voor de bouwopgave valt daarbij te denken aan de krappe arbeidsmarkt en de stikstofcrisis.

Kerndossiers
Hieronder is het overzicht opgenomen van de bestaande kerndossiers. Voor dossier Schieoevers en het project Prinsenhof is op de voorgaande pagina's in het operationele risicoprofiel een gekwantificeerd risicobedrag te vinden. In verband met de huisvesting van scholen is ook relevant het risico Onderwijswetgevingsplannen in de subsectie 'overige operationele risico's'.