3 Duurzame stad

Algemeen

Terug naar navigatie - 3 Duurzame stad - Algemeen

Delft werkt aan drie bewegingen met daarbinnen een aantal grote ruimtelijke opgaven, zoals de versnelling in de woningbouw, de beschikbaarheid van voldoende banen voor iedereen en de energietransitie. Al deze opgaven spelen zich af in de wijken waar mensen wonen, de plekken waar mensen werken, de gebieden waar zij recreëren en ook waar zij leren. Wij werken eraan om die omgeving ten tijde van al die opgaven leefbaar te houden en duurzamer te maken, zodat we er nog generaties lang van kunnen genieten.

De financiële impact door klimaatverandering (schade door weersextremen) en door geopolitieke spanningen wordt ook steeds duidelijker. Het opwekken en gebruiken van duurzame energie is daarom ook financieel van belang voor onze inwoners. Een groen, gezond en betaalbaar (leef)klimaat voor mens, flora en fauna. We kunnen immers niet zonder. 

Onder dit programma vallen de volgende onderwerpen: 
Milieuadvisering, klimaatadaptatie, water, groen, biodiversiteit, geluid, bodem, luchtkwaliteit, natuur- en milieueducatie, dierenwelzijn, circulaire economie en energietransitie. 

3.1 Wat willen we bereiken

Algemeen

Terug naar navigatie - 3.1 Wat willen we bereiken - Algemeen

Wij werken aan een toekomstbestendige stad, die op termijn klimaatneutraal, circulair, klimaatbestendig, gezond, groen en biodivers is. Klimaatverandering gaan we tegen bij de bron: we beperken de uitstoot van koolstofdioxide (CO2) zo snel mogelijk. De aanleg van het warmtenet speelt daarbij een belangrijke rol. We gaan de gebouwde omgeving energiezuiniger maken en bij nieuwbouw beperken we de CO2-uitstoot van de gebruikte materialen. Door de transitie naar een circulaire economie verminderen we de indirecte CO2-uitstoot die het gevolg is van het gebruik van nieuwe spullen en materialen. We richten de stad in op extremer weer, langere perioden van droogte, toenemende hitte en heftigere buien. We vergroenen, waarmee we de biodiversiteit in leefgebieden versterken en zorgen voor basiskwaliteit natuur (BKN). We verbeteren de luchtkwaliteit en verminderen geluidsoverlast.

Onze doelen
Energietransitie:

  • 60% CO2-reductie in 2030 ten opzicht van 1990 (en klimaatneutraal in 2050). 
  • 10.000 woningen geïsoleerd van energielabel D, E, F en G naar energielabel A, B of C in 2030. 
  • 9.500 woningen zijn aardgasvrij in 2030
  • 13 buurten zijn in 2030 gestart met een warmte-uitvoeringsplan. 
  • 40% van het geschikte dakoppervlak is in 2030 in gebruik voor zonnepanelen in 2030 (of 56 Gwh).

Duurzaamheid:

  • Een 100% circulaire economie in 2050.
  • In alle wijken invulling geven aan minimaal basiskwaliteit natuur. 
  • Bestuivers mogen tot 2030 niet verder afnemen. Bestuivers zijn insecten die zorgen voor de bevruchting en de vorming van zaden en vruchten bij planten. Belangrijke bestuivers zijn bijen, dag- en nachtvlinders en zweefvliegen. Zonder bestuiving door insecten zal er bij planten geen zaadvorming plaatsvinden wat uiteindelijk leidt tot een afname van voedsel voor mens en dier. 
  • De hoeveelheid oppervlakte groen en boomkroonoppervlak is toegenomen in 2030 ten opzichte van 2024 in overeenstemming met de Natuurherstelwet. 
  • Alle openbare ruimten zijn klimaatadaptief ingericht in 2050. 

Overzicht beleidsindicatoren

Terug naar navigatie - 3.1 Wat willen we bereiken - Overzicht beleidsindicatoren
Duurzame stad Stand JR:  Streven: PB 2027 Streven in 2050
CO2-uitstoot in kiloton - 55% - 51% - 100%
% Delftenaren die naar eigen zeggen
duurzaam bezig zijn
53% 67% 100%


Deze indicatoren in de programmabegroting beslaan één jaar, terwijl de Staat van Delft (https://delft.raadsinformatie.nl/document/16948399/1?connection_type=16&connection_id=1165706) een breder perspectief biedt door trends en ontwikkelingen op basis van deze indicatoren te analyseren. De gemeenteraad ontvangt de Staat van Delft eens per twee jaar.

Toelichting op de beleidsindicatoren

Terug naar navigatie - 3.1 Wat willen we bereiken - Toelichting op de beleidsindicatoren

CO2 -uitstoot in kiloton
Dit betreft de totale CO2-emissies in kiloton CO2 per jaar van de sectoren 'verkeer en vervoer', 'zakelijk' en 'particulier'. Dit totaal wordt vergeleken met de CO2-uitstoot in 1990. Bron: klimaatmonitor. De visie van Delft is om klimaatneutraal te zijn in 2050: er wordt dan geen CO2 meer uitgestoten. Landelijk is het tussendoel in 2030 gesteld op 55% reductie ten opzicht van 1990, waarbij beleid zich richt op 60%. Overigens wordt uitstoot van CO2 gerapporteerd met een jaar vertraging door de complexe achterliggende data.

% Delftenaren die naar eigen zeggen duurzaam bezig zijn
De Omnibusenquête brengt tweejaarlijks in beeld op welke manieren Delftenaren bezig zijn met duurzaamheid. In 2025 gaf 53% van de inwoners aan ‘vaak’ of ‘altijd’ met de verschillende duurzame elementen bezig te zijn. 

3.2 Wat gaan we ervoor doen

Wat willen we bereiken?

Terug naar navigatie - 3.2 Wat gaan we ervoor doen - Doelstellingen

Klimaatadaptie, groen/natuur en water

Terug naar navigatie - 3.2 Wat gaan we ervoor doen - Doelstellingen - Klimaatadaptie, groen/natuur en water

Klimaatadaptatie 

Delft heeft steeds meer te maken met de gevolgen van klimaatverandering. Dat uit zich in langere perioden van droogte, meer heftige regenbuien en hogere temperaturen (hittestress). Om te monitoren in hoeverre deze gevolgen merkbaar zijn in Delft en op welke plekken, worden er stresstesten uitgevoerd. Hierbij wordt gekeken op welke plekken de grootste hitteproblemen ontstaan, het meeste wateroverlast en de grootste droogterisico's. Op basis hiervan actualiseren we huidige beleidsstukken, zoals de klimaatadaptatiestrategie, en kan er gericht gewerkt worden om de gevolgen in risicogebieden aan te pakken. Zoals de afgelopen jaren benutten we koppelkansen en nemen we ook klimaatadaptiemaatregelen wanneer we de openbare ruimte vernieuwen. Ook blijven we sturen op klimaatadaptief bouwen.

Hittestress ontstaat doordat steeds meer gebouwen, huizen en wegen veel warmte vasthouden. Met de maatregelen uit het Hitte-actieplan werken we aan het terugdringen van hittestress in de stad. Zo houden we de wijken leefbaar en gezond. 
Tegelijkertijd is ook de gemiddelde neerslag toegenomen en zijn er meer hevige regenbuien. Dit regenwater moet vastgehouden worden op de plaats waar het valt, anders leidt het tot overlast in de openbare ruimte of stroomt het onvertraagd het riool in. Dit kan leiden tot capaciteitsproblemen en vuil water op straat. Naast meer heftige regenbuien, krijgen we ook steeds vaker te maken met langere periodes van droogte waarin watertekorten een risico vormen en opslag cruciaal is.

Water 

Met het Hoogheemraadschap van Delfland werken we samen aan de uitvoeringsagenda bij de in 2023 overeengekomen Strategische Samenwerking Agenda Water. Hierin werken we onder meer aan het beperken van de eerdergenoemde overlast door zware regenbuien, het vasthouden van water in drogere perioden, efficiënte beheerafspraken, verbetering van de waterkwaliteit door onder meer ecologisch baggeren en het zwemwater in de Grote Plas van de Delftse Hout.

Samen met het Hoogheemraadschap onderzoeken we de effectiviteit op langere termijn van de kantelkeringen in het oostelijk deel van de binnenstad. We onderzoeken welke vervolgstappen nodig zijn. 

Het waterschap heeft een leidende rol bij de uitvoering van de Kaderrichtlijn Water (KRW)-opgave. De gemeente draagt hier vanuit haar eigen taken en bevoegdheden aan bij. Daarom werken we samen aan de Staat van ons Water: een overzicht van de al uitgevoerde en nog benodigde maatregelen om de waterkwaliteit verder te verbeteren. 

Groen en biodiversiteit 

Basiskwaliteit natuur 
De beweging naar een stad met toekomstbestendige openbare ruimte vullen we onder andere in vanuit het realiseren van Basiskwaliteit Natuur (BKN): een minimum niveau waar de omgeving aan moet voldoen om deze leefbaar te houden voor natuur en mens. We maken inzichtelijk welke maatregelen nodig zijn om hier invulling aan te geven. Monitoring van BKN werken we uit in lijn met de landelijke aanpak. 

Natuurherstelwet 
We brengen de komende jaren gemeentebreed de consequenties van de Natuurherstelwet in beeld en werken deze uit met concrete acties. Dat houdt in dat het areaal groen en het boomkroonoppervlak in 2030 in de stad niet afgenomen mag zijn ten opzichte van 2024. Ook geldt dat het aandeel bestuivers over deze periode moet zijn toegenomen. We werken daarbij samen met bewoners en partijen in de stad aan het versterken van groen en natuurwaarden vanuit 'Samen maken we de stad' en het welzijn van dieren. Daarbij ligt een sterke binding met klimaatadaptie- en waterbeleid.

Delft pakt door. Dat betekent ook dat we bij de gebiedsontwikkelingen, renovatie en nieuwbouw de beleidsregel natuurinclusief bouwen als basis hanteren, waardoor nieuwbouwontwikkelingen voldoen aan de huidige richtlijnen voor biodiversiteit.

Dierenwelzijn
Voor het welzijn van dieren blijft de komende jaren ingezet worden op specifieke maatregelen. Daarbij gaat het onder meer om het realiseren van uitstapplekken voor bijvoorbeeld jonge watervogels en egels op meerdere locaties bij watergangen met harde oevers in de stad, voorzieningen voor amfibieën zodat zij uit putten kunnen kruipen en verblijfsplekken voor huismussen en vleermuizen. Deze maatregelen zijn ondersteunend aan Basis Kwaliteit Natuur. 

Soortmanagementplan 
Bij het verduurzamen van woningen in Buitenhof en Voorhof wordt in samenhang met de energieaanpak, uitvoering gegeven aan het Soortmanagementplan (SMP). Vanaf het najaar 2026 wordt het soortenmanagementplan voor Tanthof en Wippolder geïmplementeerd. Ook wordt een tool ontwikkeld om de toepassing van SMP voor partijen in de stad te vergemakkelijken bij onder meer woningbouw en renovatie. 

Delftse Hout / Buytenhout / Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland 
Voor de doorontwikkeling van het regiopark Buytenhout willen we, samen met de gemeenten Zoetermeer en Pijnacker-Nootdorp en Staatsbosbeheer, Buytenhout als geheel nog beter op de kaart zetten door het versterken van de identiteit en bekendheid ervan via social media. Daarnaast zetten we gezamenlijk een monitoringssystematiek op voor biodiversiteit. Voor de entree van de Delftse Hout bij de Korftlaan wordt een verkenning uitgevoerd. Dit zal eind 2026 afgerond worden. 

Binnen het Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland nemen we actief deel aan de Landschapstafel. We werken mee aan het gezamenlijk uitvoeringsprogramma. Daarbij geven we invulling aan de hoofddoelstelling voor het versterken van het gebied als groenblauwe oase met natuur, landbouw en recreatie. We werken plannen uit voor het versterken van de toegangsroutes naar Midden-Delfland en het implementeren van de recreatievisie die is opgesteld. Ook zetten we in op een goede inpassing van viersporigheid tussen Delft en Schiedam, als onderdeel van de MIRT-verkenning (Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport) Oude Lijn, al dan niet in NOVEX-verband. Daarmee brengen we focus aan op de behoefte van Delft en de regio.

Natuur- en milieueducatie 
Onze jeugd is de toekomst. Daarom verzorgt Duurzaamheidscentrum De Papaver ook in 2027 de milieu- en duurzaamheidseducatie voor alle basisscholen. 

De Klimaatmaat is een onderdeel van De Papaver dat zich richt op het vergroenen door particulieren met name in versteende wijken. Als gemeente financieren we deze inzet om ook via particulier terrein de bestaande stad klimaatadaptief te maken. Ook wordt De Klimaatmaat ingezet bij grootschalige werkzaamheden in de openbare ruimte. De Klimaatmaat benadert dan de bewoners van de aangrenzende woningen om ze te stimuleren en ondersteunen tegels te wippen en groen aan te leggen. 

Geluid, luchtkwaliteit en bodem

Terug naar navigatie - 3.2 Wat gaan we ervoor doen - Doelstellingen - Geluid, luchtkwaliteit en bodem

Geluid 

In 2027/ 2028 wordt een geluidsbelastingkaart opgesteld en later wordt op basis hiervan ook een Actieplan Geluid in beleid opgenomen. Dit wordt gedaan om omgevingslawaai (waar nodig) te voorkomen en te beperken en om een goede milieukwaliteit te handhaven. Deze verplichting komt voort uit de Environmental Noise Directive (END), de Europese richtlijn omgevingslawaai. Om die reden starten we eind 2027 met de actualisatie van het Actieplan Geluid 2025-2028. De aanpak van geluidsknelpunten bij bestaande gebouwen zetten we in 2027 voort volgens het vigerende actieplan.

Luchtkwaliteit 

We geven uitvoering aan de regionale aanpak luchtkwaliteit van de GGD samen met de maatregelen uit het Delftse uitvoeringsprogramma van het Schone Lucht Akkoord. De gemeente Delft ligt in een aandachtsgebied voor luchtkwaliteit. Dit betekent dat we verplicht zijn jaarlijks de luchtkwaliteit te monitoren via het Centraal Instrument Monitoring Luchtkwaliteit (CIMLK). Dit kan leiden tot concretisering van acties. Net als voorgaande jaren voeren we deze monitoring uit in samenwerking met de Luchtwachters Delft. 

Bodem 

Een belangrijke opgave is dat we zorgen voor een passende bodemkwaliteit bij alle gebiedsontwikkelingen in Delft. Daarnaast gaan we verder met het verbeteren van het bodeminformatiesysteem in aanloop naar het aanleveren van het bodemarchief naar de Basis Registratie Ondergrond. Verder wordt invulling gegeven aan het lokale bodembeleid door het implementeren van lokale bodemregels in het Omgevingsplan.

Circulaire economie

Terug naar navigatie - 3.2 Wat gaan we ervoor doen - Doelstellingen - Circulaire economie

Er zijn tot en met 2027 middelen voor circulaire economie. In de begroting 2027 is € 125.000 extra geraamd zodat het budget gelijk is aan dat van 2026 (€ 325.000). We zetten in op het onderhouden en versterken van de bestaande initiatieven zoals het circulair ambachtsnetwerk Winnen! Daarnaast onderzoeken we hoe we onderdelen van onze eigen organisatie meer bij de uitvoering kunnen betrekken. 

Energietransitie

Terug naar navigatie - 3.2 Wat gaan we ervoor doen - Doelstellingen - Energietransitie

Delft hanteert een proactieve benadering in de energietransitie. De strategische richting is vastgesteld in de Regionale Energie Strategie 1.0, Warmteplan Delft (en de opvolger het Warmteprogramma), Routekaart Delft Klimaatneutraal 2050 en de Energie Strategie Delft. Onderdeel van de opgave energietransitie is het programma met drie werkstromen, ondersteund door programmamanagement.

Zo gaan we dat doen

Mobiliteitstransitie

Terug naar navigatie - 3.2 Wat gaan we ervoor doen - Doelstellingen - Mobiliteitstransitie

Ook de mobiliteitstransitie draagt bij aan een duurzame stad. Denk hierbij aan het terugdringen van het autogebruik, de zero-emissiezone, deelmobiliteit mogelijk maken, het bevorderen van het fietsgebruik en de voetganger op één. Met de uitvoering van de projecten uit het mobiliteitsprogramma en de adaptieve mobiliteitsagenda werken we niet alleen aan de mobiliteitstransitie (vanuit het accent 'ruimte voor wonen'), maar komen we ook stap voor stap dichter bij een duurzame stad. Zie de complete toelichting over mobiliteit in het programma Bereikbare stad.

3.3 Wat mag het kosten

Overzicht mutaties

Terug naar navigatie - 3.3 Wat mag het kosten - Overzicht mutaties
(bedragen × € 1.000) Begroting 2027 Raming 2028 Raming 2029 Raming 2030
Duurzame stad
Stand Programmabegroting 2026-2029 -5.523 -5.326 -4.613 -4.002
Gemeentefonds - meicirculaire 2026 -80 -80 - -
Coalitieakkoord 'Delft pakt door' -500 - - -
Nominale ontwikkeling -202 -154 -139 -139
Actualisering kapitaallasten 76 103 91 116
Reserves en voorzieningen -1.832 - - -
Bijstelling bestaand en nieuw beleid
- uitbreiding gereguleerd parkeergebied vanaf 2027 -62 -62 -62 -62
- circulaire economie -125 - - -
- overige mutaties -164 -59 79 63
Totaal - Duurzame stad -8.412 -5.579 -4.645 -4.024

Toelichting op de mutaties

Terug naar navigatie - 3.3 Wat mag het kosten - Toelichting op de mutaties

Stand Programmabegroting 2026-2029
Het saldo van de Programmabegroting 2026-2029 is het vertrekpunt voor de opbouw van de nieuwe Programmabegroting 2027-2030. In dit saldo is rekening gehouden met de begroting die is vastgesteld in de raadsvergadering van 13 november 2025, de septembercirculaire (15e begrotingswijziging 2025) en de decembercirculaire (5e begrotingswijziging 2026) over de uitkeringen uit het gemeentefonds. 

Gemeentefonds - meicirculaire 2026 (hogere lasten € 80.000)
In de meicirculaire zijn verschillende taakmutaties en (bijstellingen van) decentralisatie- en integratie-uitkeringen opgenomen. 

  • Aanvullende ondersteuning lokale energiehulp 
    De uitkering is bedoeld voor intensivering van de lokale aanpak van energiearmoede. Ingezet wordt op maximaal bereik en maximale ondersteuning van huishoudens die het het hardst nodig hebben in 2027 (Delft: + € 80.000) en 2028 (Delft: + € 80.000).
  • Capaciteit decentrale overheden klimaat- en energiebeleid (CDOKE)
    Voor uitvoering van het klimaat- en energiebeleid in 2027 zijn middelen beschikbaar gesteld. Delft staat voor de grote opgave om 15.000 woningen aardgasvrij te maken, een belangrijk instrument hiervoor is het nieuw aan te leggen warmtenet. De extra middelen CDOKE worden daarom gestort in de reserve Energie in de wijken ten behoeve van de bekostiging van het warmtenet en (eventuele) aanverwante kosten (zie hoofdstuk Financiën). 

Kadernota 2027 
In de Kadernota 2027 (vastgesteld op 2 juli 2026) zijn geen voorstellen opgenomen die het niveau van de baten en lasten op programmaniveau wijzigen. Toegevoegd is de jaarlijkse investering Waterplan/klimaatadaptatie in de jaarschijf 2029 (€ 275.000) (10e begrotingswijziging 2026). 

Coalitieakkoord 'Delft pakt door' (hogere lasten € 500.000) 
Voor de uitvoering van het coalitieakkoord is in het jaar 2027 een budget geraamd voor de beweging Versnellen betaalbaar wonen. Dit betreft de isolatie aan woningen, met maatwerk per wijk. Voor de verdere uitwerking in 2027 volgt begin volgend jaar een nader voorstel in de voorjaarsrapportage. De vertaling voor de jaren 2028 tot en met 2030 is onderdeel van de Kadernota 2028.

Nominale ontwikkeling 2027 (hogere lasten € 202.000)
De nominale ontwikkeling betreft de aanpassing van de budgetten aan het prijspeil voor 2027. Een nadere toelichting is opgenomen in het hoofdstuk Toelichting op financiële positie. Binnen de bouwsteen nominale ontwikkeling zijn ook de effecten van de actualisering van de kostenverdeelstaat (de manier waarop afdelingskosten over de programma's worden verdeeld) verwerkt. Dit leidt op onderdelen tot een budgetneutrale herverdeling tussen programma's.

Actualisering kapitaallasten (lagere lasten € 76.000)
Op basis van de realisatie in 2025 is het investeringsprogramma geactualiseerd en zijn kapitaallasten bijgesteld. 

Reserves en voorzieningen (hogere lasten € 1,8 miljoen)
Tijdens de opbouw van de Programmabegroting 2027-2030 zijn de bestedingen en het verloop van de reserves en voorzieningen geactualiseerd. Hieruit is een aantal aanpassingen naar voren gekomen. De aanpassingen van de bestedingen zijn zichtbaar in de beleidsprogramma's. Hiertegenover staan aanpassingen (van gelijke omvang) van stortingen in en onttrekkingen aan de reserves in hoofdstuk Financiën. Hierdoor is deze actualisatie op begrotingsniveau per saldo budgetneutraal. 
Voor programma Duurzame stad zijn voor 2027 als gevolg van herfasering de uitgaven in het kader van de Energietransitie (die worden onttrokken aan de reserve Energie in de wijken, de reserve Beleid en uitvoering en de reserve Stad) aangepast. 

Bijstelling bestaand en nieuw beleid 

  • Voorgenomen uitbreiding gereguleerd parkeergebied (hogere lasten € 62.000)
    In de begroting is rekening gehouden met een voorgenomen uitbreiding van het gereguleerd parkeergebied naar de Indische Buurt en Voorhof-Oost vanaf 2027.
  • Circulaire economie (hogere lasten € 125.000)
    In de begroting 2026-2029 zijn incidentele budgetten geraamd voor de uitvoering van het beleid op het gebied van circulaire economie in 2026 (€ 325.000) en 2027 (€ 200.000). Voor de benodigde werkzaamheden in 2027 is € 125.000 extra benodigd. Het structurele effect wordt betrokken bij de vertaling van het coalitieakkoord.
  • Overige mutaties (hogere lasten € 164.000)
    De overige mutaties bestaan voornamelijk uit (personeels-)kosten die (budgetneutraal) worden herverdeeld tussen programma's. 

Overzicht investeringen

Terug naar navigatie - 3.3 Wat mag het kosten - Overzicht investeringen
Investeringen (bedragen × € 1.000) Toegekend bedrag Realisatie t/m 2025 Jaarschijf 2026 o.v.v. NJR26 Fasering
Duurzame stad Cat. 2026 2027 2028 2029 2030
Energietransitie - Vleermuizentoren Plan 71 - 71 - - - -
Energietransitie - Vleermuizentoren (bijdragen derden) Plan -11 - -11 - - - -
Renovatie St.Papaver Plan 350 - 350 - - - -
Stapsgewijze verduurzaming vastgoedportefeuille Plan 5.415 1.416 849 1.350 600 600 600
Waterplan / klimaatadaptatie Plan 1.935 411 434 270 270 275 275
Totaal 7.760 1.827 1.693 1.620 870 875 875

Toelichting op de investeringen

Terug naar navigatie - 3.3 Wat mag het kosten - Toelichting op de investeringen

Stapsgewijze verduurzaming vastgoedportefeuille (€ 1,35 miljoen)
Voor de verduurzaming van de vastgoedportefeuille is een routekaart opgesteld. De routekaart is afgeleid van de visie 'Delft Energieneutraal 2050' en geeft weer hoe we onze vastgoedportefeuille in fases willen verduurzamen. 

Waterplan / Klimaatadaptatie (€ 270.000)
Voor het financieren van aanvullende klimaatadaptieve maatregelen van projecten, waardoor wateroverlast in de toekomst wordt voorkomen, is in 2026 € 270.000 beschikbaar. Deze werkzaamheden combineren we zoveel mogelijk met onderhoudswerkzaamheden aan bestrating en/of riolering. Het gaat zowel om maatregelen voor het versnellen van afvoer van water in 'natte' gebieden als het (vertraagd) opnemen en vasthouden van water in 'droge' gebieden.