Drie uitvoeringsprogramma's: Delft-West, Innovatiedistrict Delft en Energietransitie

Als gemeente nemen we actief deel aan het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV) Delft-West, samen met bewoners, maatschappelijke organisaties, ondernemers en andere betrokken partijen. In de Alliantie Wij West bundelen we onze krachten op gebiedsniveau. Delft-West vraagt om ongelijk investeren voor gelijke kansen. Juist daarom kiezen we ervoor om in Delft-West meer te doen én anders te werken. Meer doen, omdat de opgaven hier groter zijn dan gemiddeld. Anders werken, omdat afzonderlijke interventies onvoldoende effect hebben wanneer problemen zo sterk met elkaar verweven zijn. We investeren daarom niet alleen in stenen of alleen in sociale programma's, maar verbinden wonen, veiligheid, gezondheid, onderwijs, werk, participatie en de kwaliteit van de openbare ruimte met elkaar. We zetten ons ervoor in dat de jeugd kansrijk kan opgroeien, dat alle bewoners bestaanszekerheid hebben, dat het fijn en veilig wonen is in Delft-West, dat er voor iedereen een plek is om te wonen, leren en werken, en dat we in vertrouwen samenwerken. En dat doen we met partners, want we kunnen dit niet alleen. Daarom zijn we blij met de doorlopende investeringen van het Rijk (vijf ministeries) in Delft-West sinds 2024, en met de inzet van alle partners in de stad die bijdragen aan deze opgave.

Uitvoeringsprogramma

Na de opbouwfase van het programma ligt de focus in 2027 op het aanscherpen van wat we doen in Delft-West. We versterken de samenwerking tussen partners, sturen scherper op de gezamenlijke doelen uit het gebiedsplan en brengen meer samenhang aan tussen bestaande regelingen en investeringen. Daarbij staat de vraag centraal welke inzet het grootste verschil maakt voor bewoners. De gemeente blijft daarnaast investeren in een sterke gebiedsgerichte netwerksamenwerking, waarin bewoners en partners gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor de uitvoering.

Een aantal belangrijke ontwikkelingen waar me mee doorgaan in Delft-West in 2027:

• We zetten steviger in op wijkregie in Voorhof, Buitenhof en Tanthof-West. De gemeente zorgt voor de structuur met leefbaarheidoverleggen en wijkagenda’s. Partners kunnen zo gericht een bijdrage leveren aan het programma.
• We blijven investeren in de focusbuurten. De buurten en wijken in Delft-West vragen om een andere aanpak vanwege de grotere problematiek in het gebied. In de Alliantie Wij West focussen we extra op vier buurten waar meer en andere inzet van professionals noodzakelijk is, naast de langjarige investeringen in het gebied.
• We vergroten onze aanpak van bestaanszekerheid door het terugdringen van schulden, het versterken van de aansluiting naar werk en het voorkomen van armoede. Specifiek willen we hierbij inzetten op de pilot bij de Isaac da Costaflat waar we willen onderzoeken welke ondersteuning en hulp voor inwoners met schulden het meest passend is. 
• We blijven met de middelen uit Preventie met Gezag, het Jonge Kind en Rijke leerdag inzetten op het bieden van een kansrijke start en ontwikkelkansen voor kinderen en jongeren. Dit doen we onder andere door de verbinding tussen onderwijs, zorg, sport en welzijn te versterken.
• We verbreden de flataanpak in het gebied voor het verbeteren van de leefbaarheid en veiligheid in buurten en wooncomplexen, samen met woningcorporaties, politie en bewoners.
• We maken een inhaalslag op het gebied van interventies op werk en inkomen. Dat betekent dat we inzetten op leerwerktrajecten voor bewoners, onder andere samen met woningcorporaties, en het inzetten van het begeleiden van kwetsbare gezinnen.
• We blijven investeren in woningen en de fysieke leefomgeving – zoals in de projecten Gillis-Delfia, Van Hasseltlaan, Kop van de Buitenhof en de Reiger – door middel van subsidies van het Rijk. De schop zo snel mogelijk de grond in, is het uitgangspunt, ook met het oog op het verzilveren van subsidies.
• We blijven inzetten op passende ontmoetingsplekken, zoals wijkcentra en kleinschalige huiskamers.
• Naast de focus op jeugdcriminaliteit gaan we aan de slag met woonfraude en ondermijning.
• Zeggenschap van bewoners geven we vorm met onder andere een bewonersfonds. We betrekken bewoners daarnaast bij het adviseren over het programma en de voortgang op de doelen.

Het financieel kader geeft een overzicht van de al beschikbare middelen voor de opgave Delft-West. De eerste tabel (exploitatie) geeft een overzicht van de regulier geraamde budgetten. In de tweede tabel staat het verloop van de besteding van de reservering van € 10 miljoen die is afgesproken in de Kadernota 2023. 

In de voorliggende begroting zijn nu ook de cofinancieringsbijdragen regiodeal 2026 tot en met 2028 verwerkt. Het resterende nog niet bestemde saldo van de € 10 miljoen bedraagt ultimo 2030 circa € 0,578 miljoen.

De middelen van het Rijk (SPUK kansrijke wijken en Regiodeal) en de reservering van € 10 miljoen vanuit de gemeente zorgen tot en met 2028 voor een stevige bodem voor het uitvoeren van het Nationaal Programma Wij West in Delft. Samen met achttien andere gemeenten zijn we doorlopend in gesprek met het Rijk over integrale en structurele financiering. We ervaren de samenwerking met het Rijk als positief. Het Rijk is met een gebiedsadviseur en rijksvertegenwoordiger, net als in alle andere gebieden, ook vertegenwoordigd in de Alliantieraad en neemt actief deel aan de alliantie Wij West. 

Het Rijk draagt bij aan het gebiedsprogramma door middel van specifieke uitkeringen (SPUK’s) en fondsen. Sommige subsidies zijn geoormerkt voor de nationale gebieden. Bij andere subsidiemogelijkheden geldt voor Wij West ofwel een lichtere aanvraag of een lagere drempel om budget aan te vragen.

5e tranche Woningbouwimpuls: Met de toegezegde rijksmiddelen voor Woningbouwimpuls (WBI) kan de gemeente een impuls geven aan woningbouwprojecten. Voor Delft-West betreft het vier projecten: Kop van de Buitenhof, de Reiger, Van Hasseltlaan en Gillis-Delfia. De bijdrage van het Rijk voor Delft-West is gekoppeld aan zo'n 1.860 nieuwbouwwoningen. 

Versnellingsgelden: Door de financiële bijdrage van het Rijk kunnen de ontsluiting en bereikbaarheid van met name de Kop van de Buitenhof mogelijk worden gemaakt. Het gaat om een scala aan maatregelen, zoals onder meer aanpassing van wegen, mobiliteitshubs en aanleg van fietsverbindingen.

Woontop NPLV gebied Delft-West: Voor bovenplanse openbare ruimte, collectieve maatschappelijke voorzieningen en capaciteitsondersteuning is onder voorwaarden een maximale rijksbijdrage beschikbaar.

Preventie met Gezag: De gemeente Delft ontvangt in de periode 2026 tot en met 2029 rijksmiddelen om jeugdcriminaliteit tegen te gaan. Dit bedrag is bedoeld voor preventie (voorkomen dat jongeren zich op het criminele pad begeven) en voor gezag (criminele carrières in de kiem smoren). Er zal nadrukkelijk aandacht worden besteed aan een structurele samenwerking met informele organisaties zoals zelforganisaties, bewonerscollectieven en verenigingen.

Kansrijke Wijk: De ministeries van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Sociale Zaken en Werkgelegenheid hebben geld beschikbaar gesteld voor de SPUK Kansrijke wijk aan de twintig gebieden van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV). Dit voor de preventie van geldzorgen, maatschappelijke samenhang, jonge kind, financiële educatie en school en omgeving. Dit betreft de periode 2026 tot en met 2028

Volkshuisvestingfonds: In Delft-West hebben sommige verenigingen van eigenaren van een aantal flats onvoldoende financiële slagkracht om de flats te verduurzamen. Met de middelen van het Volkshuisvestingsfonds geven we een financiële impuls om een aantal flats versneld te verduurzamen. Het betreft flats waar inwoners met een lager inkomen wonen. 

Regiodeal: Met de Regiodeal Delft-West willen we de verbinding tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt verbeteren. Dit doen we samen met bewoners en ondernemers. Door een passender aanbod aan onderwijs boren we de talenten in de stad aan. We werken eraan dat jongeren hun school afronden met een diploma. En vaker alles uit hun school- en werkcarrière kunnen halen. 

Vervolgaanpak energiearmoede: Met de middelen van het Rijk voor energiearmoede heeft Delft energiehulp opgestart. Energiehulp helpt op korte termijn het energieverbruik te verlagen door middel van energieadvies en kleine tot middelgrote energiebesparende maatregelen. 

In Delft hebben we een unieke concentratie van kennis, technologie, talent en ondernemerschap. Met haar innovatie-ecosysteem kan Delft een grote bijdrage leveren aan de verschillende transities en maatschappelijke opgaven voor de stad, regio en de wereld. Door de potentie van dit ecosysteem beter te benutten, blijft Delft de belangrijkste leverancier van technische innovaties die nodig zijn om onze regio economisch te versterken. We zetten in op de versterking van ons innovatie-ecosysteem, met focus op Delft Zuid-Oost en de Biotech Campus Delft. Hier worden innovaties niet alleen bedacht, maar ook gemaakt. Dat levert banen op voor iedereen.

Mede dankzij de aanwezigheid van de TU Delft hebben we een sterk ecosysteem van kennis en innovatie, van bedenken en maken. Tegelijkertijd zien we dat inwoners van de stad nog te weinig voordeel hebben van deze innovaties, dat de groei van banen in Delft achterblijft en dat er weinig betaalbare bedrijfsruimte is. Daarom ontwikkelen we Delft Zuid-Oost tot een innovatiedistrict, met werkgelegenheid, wonen, onderwijs op alle niveaus. Een aantrekkelijk gebied om te werken, wonen, ontmoeten, leren en ondernemen. Het innovatiedistrict is onderdeel van de stad en goed verbonden met omliggende wijken.

In het Innovatiedistrict Delft werken de provincie Zuid-Holland, Bedrijvenkring Schieoevers, TU Delft, Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) en de gemeente Delft samen om het ecosysteem te versterken. Het ontwikkelen van een innovatietraject is een langdurig proces; de samenwerking is dan ook meerjarig. 

In Delft Zuid-Oost gaat de komende jaren veel veranderen. Vanuit het programma Schieoevers wordt Schieoevers-Noord getransformeerd tot een gemengd werk-woongebied met meer ruimte voor de innovatieve maakindustrie. In Schieoevers-Zuid liggen kansen om dit bedrijventerrein veel beter te benutten. Delftechpark groeit mee. TU Delft Campus ontwikkelt zich verder met meer voorzieningen, bedrijven, onderwijsinstellingen en studentenwoningen. Station Delft Campus wordt de poort van het Innovatiedistrict Delft. 

De ontwikkeling van een gebied tot een innovatiedistrict gaat niet vanzelf. Het is de uitdaging om de aanwezige kennis, innovatie en ondernemerschap ook ten goede te laten komen aan de inwoners van Delft, de regio en de rest van Nederland. Tegelijkertijd dwingt de schaarse ruimte ons ook om keuzes te maken. Hiervoor is samenwerking tussen betrokken partijen essentieel.

Zichtbaarheid, positionering en het aanbrengen van focus op enkele innovatieclusters staan in deze fase centraal. Daarbij hoort het verbinden van aanverwante (regionale) netwerken en (onderwijs)organisaties aan deze innovatieclusters. Ook het maken van ruimte voor bedrijven staan in deze fase centraal. Zo zorgen we ervoor dat meer innovatieve en hightech maakbedrijven zich vestigen in Delft of de regio.
De inzet is ook gericht op het uitvoeren van concrete projecten, zoals het uitwerken van het ruimtelijk ambitiedocument Innovatiedistrict Delft en het aantrekkelijker maken van de Kruithuiswegzone als verbindingszone tussen station Delft Campus en de campus van de TU Delft. En er wordt nagedacht over hoe de schaarse ruimte beter te benutten. 

Voor de ontwikkeling van het Innovatiedistrict Delft zijn ambities en projecten geformuleerd op drie hoofddoelen:

1. Ruimtelijk: met de vijf partners hebben we een ruimtelijk ambitiedocument opgesteld: hoe zien we de toekomt voor ons? We gaan slim om met de beschikbare ruimte. Het programma Schieoevers is een belangrijke pijler hierin en een voorloper op het gebied van het zorgvuldig mengen van functies. Het Kabeldistrict is hier een uniek en vernieuwend voorbeeld van. Ook gaan we de verschillende gebieden beter verbinden. We werken aan nieuwe oost/west-verbindingen met veel aandacht voor groen, wandelen en fietsen. We ontwikkelen het stationsgebied rond station Delft Campus volgens de vastgestelde visie tot de poort van het Innovatiedistrict Delft. Het Stationshuis is een mooi voorbeeld van placemaking, gefinancierd door de regiodeal Delft-West. We gaan werken aan de kwaliteit van de openbare ruimte en de verduurzaming van het gebied. Daarmee dragen we ook bij aan de opgave voor de energietransitie, klimaatadaptatie en circulariteit.
2. Sociaal: we maken van het gebied een plek die met het aanbod aansluit bij de behoeftes van alle Delftenaren. We creëren meer verbindingen tussen de onderwijsinstellingen onderling en tussen onderwijs en bedrijfsleven. We dragen hiermee bij aan het uitvoeringsprogramma Delft-West. Smartmakers Delft heeft hierin een belangrijke rol. Daarnaast stimuleren we techniekonderwijs op alle niveaus met extra aandacht voor het middelbaar beroepsonderwijs. Hiervoor zijn we partner van het programma Beethoven Zuid-Holland, gericht op opleiden van extra technici in Zuid-Holland. Ook maken we meer plekken die ontmoeting stimuleren, zowel in de openbare ruimte als in de gebouwen. Terminal 01 is een goed voorbeeld van een locatie waar succesvolle ontmoetingen plaatsvinden en onderwijs op alle niveaus, bedrijfsleven en kennisinstituten samenwerken. De plannen voor Terminal 02 zijn in een vergevorderd stadium.
   
3. Economisch: we zetten in op het sterker en gericht profileren en positioneren van Delft. We blijven inzetten op meer ruimte voor de innovatieve bedrijvigheid, passend bij het Delftse profiel. En we zorgen daarbij voor extra werkgelegenheid op alle niveaus. We gaan de keten van innovatie versterken: onderzoek en prototyping op de campus, innovatieve productie/maakbedrijven op Schieoevers. We zoeken daarbij nadrukkelijk de samenwerking met complementaire ecosystemen in de regio, het land of Europa. 

Om het innovatiedistrict Delft te ontwikkelen, moeten we investeren. Voor deze ontwikkeling is in de Kadernota 2023 € 8 miljoen gereserveerd om in de komende jaren de eerste stappen te kunnen zetten om het innovatiedistrict ruimtelijk, sociaal en economisch verder te ontwikkelen. Dit is slechts een deel van de middelen die nodig zijn om onze doelen te bereiken. Ook onze partners dragen financieel bij.

De gemeentelijke middelen kunnen ook als cofinanciering worden ingezet voor andere bijdragen (bijvoorbeeld van het Rijk). We trekken hierbij samen op met partners voor het indienen van aanvragen.

In de tabel staat het verloop van de besteding van de reservering.

Vanaf 2030 is er geen budget meer opgenomen in de programmabegroting. In de Kadernota 2028 wordt een voorstel opgenomen voor de meerjarige financiering. 

Om het innovatiedistrict te ontwikkelen, pakken we verschillende concrete projecten op. Een deel van deze projecten is onderdeel van de samenwerking met de vijf partners en een deel wordt uitgevoerd onder de vlag van het programma Schieoevers. De vijf partijen die samenwerken aan het Innovatiedistrict Delft stellen elk jaar een jaarplan op voor de belangrijkste activiteiten. 

Voor veel projecten geldt dat eerst verder onderzoek nodig is of dat een visie of strategie wordt opgesteld. Deze onderzoeken en visies leiden vervolgens tot voorstellen voor concrete maatregelen die in de jaren erna investeringen vragen. Een voorbeeld is de post Gebundeld budget Visie en Strategie of het realiseren van meer bedrijfsruimte in het gebied.

Een deel van de reservering wordt in 2027 ingezet voor uitvoering van de volgende projecten:

• Uitvoeringsbudget IDD intern: middelen die nodig zijn voor de gemeentelijke inzet (projectmanagement, beleidsadvies, communicatie) voor de uitvoering van Innovatiedistrict Delft.
• Programmakosten IDD (samenwerkingsverband van de vijf partners): een gezamenlijke werkorganisatie en een uitvoeringsbudget zijn randvoorwaardelijk om het Innovatiedistrict Delft stevig neer te zetten. Alle partners dragen hier naar draagkracht aan bij met middelen en capaciteit. De inzet is om komende jaren meer partners aan te laten sluiten. Naast het uitvoeren van concrete projecten worden gezamenlijke profilering en het voeren van een gezamenlijke lobby (onder meer voor externe financiering) een kerntaak van deze werkorganisatie.
• Gebundeld budget Visie en strategie: de partners hebben een gezamenlijk ambitiedocument opgesteld. Voor de deelgebieden Schieoevers-Zuid, Vulcanusweg en de Rotterdamseweg worden deelvisies opgesteld die hierop aansluiten. De genoemde deelgebieden zijn belangrijke schakels in en buiten het Innovatiedistrict Delft. Er zijn middelen gereserveerd om een bescheiden bijdrage te leveren voor de uitvoeringskracht die nodig is voor het uitvoeren van de gebiedsvisies.
• Uitvoeringsbudget verbindingszone Kruithuisweg: de Kruithuiswegzone is een belangrijke verbindingszone tussen station Delft Campus en TU Delft Campus. We gaan door met het verbeteren en aantrekkelijker maken van de openbare ruimte van deze verbindingszone. We bevorderen een hoger beheerniveau, maken loop- en fietsroutes aantrekkelijker en aangenamer en zetten in op een heldere bewegwijzering. Ook worden placemaking en positionerings-activiteiten voor het Innovatiedistrict Delft georganiseerd rondom de Kruithuiswegzone en station Delft Campus.
• Kwalitatief openbare ruimte: vanuit deze post wordt bijgedragen aan een aantrekkelijke, innovatieve en veilige openbare ruimte. Zo werken we door aanpassingen in de openbare ruimte mee aan het programma Werklandschappen van de Toekomst voor onder andere Schieoevers-Zuid. Het doel van dit programma is een toekomstbestendig bedrijventerrein, gericht op een duurzame, gezonde en groene toekomst. Ook worden er Innovation Cubes geplaats in het gebied om bezoekers en ondernemers het gevoel van innovatie te laten beleven.
• Smartmakers Delft bouwt aan een duurzaam netwerk tussen onderwijs en bedrijfsleven in Delft. Leerlingen krijgen al tijdens hun opleiding inzicht in de praktijk en welke banen aansluiten bij hun opleiding. Hiermee zorgt Smartmakers Delft ook voor verbinding tussen ondernemers, onderwijs en het uitvoeringsprogramma Innovatiedistrict Delft. Smartmakers Delft wordt gefinancierd met behulp van de regiodeal Delft-West en cofinanciering vanuit uitvoeringsprogramma IDD.
• Planet B.io: de Biotech Campus is een belangrijk onderdeel van het Delftse ecosysteem van kennis en innovatie. De plannen voor de groei van de campus bieden kansen voor onderwijs en werkgelegenheid voor zowel praktisch als academisch geschoolden en er zijn nauwe contacten met de TU Delft Campus. We geven invulling aan de gemaakte afspraak over de gemeentelijke bijdrage aan Planet B.io. Daarmee houden we gemeentelijke sturing op de ontwikkeling van de locatie, tonen we commitment aan de andere partners en maken we de verdere groei van de Biotech Campus Delft mogelijk tot de internationale hotspot op het gebied van biotechnologie. Hier zit een grote potentiële groei van werkgelegenheid voor zowel praktisch opgeleide vakspecialisten als wetenschappelijk opgeleiden. 

In Delft werken inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties samen aan een schone toekomst, voor onszelf én voor toekomstige generaties. We stappen over op duurzame manieren van verwarmen en wekken op steeds meer plekken schone energie op. Ondertussen is ook duidelijk geworden dat we voor onze energievoorziening onafhankelijker willen worden van geopolitieke spanningen. Het richten op meer lokale energiesystemen, zoals een warmtenet met aardwarmtebron, kan daarbij helpen.

De ambitie van Delft om in 2050 klimaatneutraal te zijn, zoals in de Nederlandse Klimaatwet is vereist, blijft staan. Om dit te bereiken, vragen we iedereen die dit kan, om hier een bijdrage aan te leveren. En we zetten ons ervoor in dat iedereen mee kan doen in de overstap naar duurzame en ook betaalbare energie. In de Routekaart Delft Klimaatneutraal 2050 zijn hiervoor de doelstellingen, mijlpalen en transitiepaden vastgesteld. Delft heeft als tussendoel geformuleerd dat in 2030 60% reductie van de uitstoot van CO2 ten opzichte van 1990 moet zijn bereikt. Deze routekaart geeft goed aan welke tussenresultaten op welk moment bereikt moeten worden en biedt daarmee houvast in de plannen van de gemeente en de bewoners en bedrijven in de stad. In 2025 is de routekaart uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma voor de jaren 2025-2028. Aan de plannen uit dit uitvoeringsprogramma wordt in 2027 doorgewerkt.

Transitiepad Wonen
Delft heeft een aanpak staan om inwoners te ondersteunen en te ontzorgen bij het verduurzamen van hun woning. Dit doen we met het Energieloket, het VvE-loket, energiecoaches, energiehulpen en energie-ambassadeurs, waarbij de focus ligt op isoleren en verduurzamen. Zo brengen we snelheid in energie besparen en het verlagen van de energierekening. Met de woningcorporaties is een intensieve samenwerking op verduurzaming; zij isoleren hun woningvoorraad naar energielabel D uiterlijk in 2028 en sluiten hun gebouwen waar mogelijk aan op het warmtenet en zorgen dat de woningen voorzien worden van elektrische koken.
Het inzicht geven in het handelingsperspectief voor bewoners in de overgang van gas naar hernieuwbare warmte gaat buurt voor buurt in een participatieve aanpak: het warmte-uitvoeringsplan. Bij de uitvoering wordt tegelijkertijd gewerkt aan fysieke opgaven – welke impuls kan de buitenruimte in die buurt gebruiken – en sociale opgaven in de buurt. We maken waar mogelijk de verbinding met de vervanging van het riool, de herinrichting van de buitenruimte en de opgave Delft-West met haar focus op leefbaarheid en veiligheid. Het proces heeft participatie als basis en de leefwereld van de bewoner staat centraal. Meedoen aan deze participatie is laagdrempelig. De gemeente is aanwezig in de buurt én online. We ondersteunen daarbij ook nadrukkelijk initiatieven van inwoners. Zo worden met name kwetsbare buurten integraal verduurzaamd. Ook wordt ingezet op intensivering van de samenwerking met bewonersinitiatieven zoals 015Duurzaam. Zij en andere buurtinitiatieven kunnen de komende jaren inzetten op lokale energievoorziening (mini warmtenetten, zonnepanelen) en energieopslag (buurtbatterijen) als er in een buurt enthousiasme en animo voor is. Als gemeente faciliteren wij deze buurtinitiatieven van harte.
In 2027 zal, na intensieve participatie, het Warmteprogramma Delft worden vastgesteld. Hiermee krijgen bewoners meer handelingsperspectief over het warmtealternatief voor hun wijk.

Transitiepad Industrie & commerciële dienstverlening
Om de industrie en commerciële dienstverlening te verduurzamen, volgt de gemeente het landelijke beleid. Dit betekent dat Delft geen extra ambities bovenop de landelijke regelgeving heeft gezet. Deze verplichtingen vragen actieve verduurzaming van de bedrijven, en de gemeente informeert en stimuleert dit proces. Bedrijven hebben wettelijk de verplichting om energiebesparende maatregelen te nemen en aan de overheid te laten zien hoe zij dat (gaan) doen. Delft brengt die verplichting actief onder hun aandacht en speelt een activerende rol met de communicatiecampagne ‘Delft Doet Duurzaam’, die we samen met partners in de stad invulling geven. Daarnaast voert de gemeente een dialoog met industriële partijen in de stad. Steeds meer ondernemers pakken de uitdaging om te verduurzamen op, bijvoorbeeld in het Innovatiedistrict Delft. We ondersteunen initiatieven die bedrijven ontplooien. Inmiddels is door de netcongestie de verduurzaming van bedrijven extra uitdagend geworden. Wij helpen als gemeente in samenwerking met Stedin in het versnellen van innovatieve oplossingen om stroomproblematiek te verminderen, bijvoorbeeld met energy-hubs. Zo werken we aan een energy-hub voor Bedrijvenkring Schieoevers en voor Delftechpark en samen met TU Delft aan een energy valley. Daarnaast bieden we actief het ontzorgingsprogramma verduurzaming MKB van de provincie aan Delftse bedrijven aan. Kennisuitwisseling faciliteren we in het bedrijvennetwerk Delft Energieneutraal 2050. Om de naleving van de energielabel-eis voor kantoren te kunnen waarborgen, wordt het inzicht daarop vergroot en indien mogelijk en nodig wordt toezicht en handhaving ingezet.

Transitiepad Publieke dienstverlening
Onder de publieke dienstverlening vallen alle organisaties met een maatschappelijke functie, zoals overheidsgebouwen, onderwijs, gezondheids- en welzijnszorg, cultuur, sport en recreatie. Faciliteren en subsidiëren van het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed wordt al vormgegeven door de provincie en het Rijk. Ons gemeentelijk vastgoed wordt stapsgewijs verduurzaamd richting klimaatneutraal in 2050, zoals is weergegeven in de routekaart verduurzaming vastgoedportefeuille. Ook zetten we in op het meetbaar maken van de vermindering van het energiegebruik van gemeentelijk vastgoed. Voor het basis- en voortgezet onderwijs maakt verduurzaming van het vastgoed onderdeel uit van het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs. Voor sportverenigingen werken we aan een Strategie Verduurzaming Maatschappelijk Vastgoed Derden. Voor eigenaren van overige gebouwen zetten we in op informatievoorziening en stimuleren we dat partijen hun verantwoordelijkheid hiervoor oppakken. Doel is het uitfaseren van label G naar label C in 2027.

Transitiepad Mobiliteit
De mobiliteitstransitie vindt haar basis in het Mobiliteitsprogramma Delft 2040, in samenhang met het Schone Lucht Akkoord en het Programma Duurzame Mobiliteit van de MRDH. We geven prioriteit aan schone en actieve vormen van verplaatsen. Deelmobiliteit en duurzaam zoneren dragen hieraan bij, net als de voetganger op één, Ruimte in de Binnenstad en fietsparkeren. Concreet zal aandacht nodig zijn voor de uitbreiding van de laadinfrastructuur in de stad, waarbij de laadpalen netbewust zullen moeten worden uitgevoerd om deze gerealiseerd te krijgen (in verband met netcongestie). Daarnaast is onderzoek naar deelmobiliteit hubs aan de orde om autodelen te stimuleren.

Transitiepad Energie infrastructuur
Er zullen de komende jaren flinke aanpassingen in het energiesysteem (warmte en elektriciteit) plaatsvinden. Het Rijk, de provincie en de gemeente pakken elk op hun niveau de regie om het energiesysteem te programmeren, ruimtelijk in te passen en projecten te coördineren. De prioriteiten voor Delft zijn de aanleg van het warmtenet in Voorhof en Buitenhof, samen met de technische voorzieningen voor de geothermiebron. In 2026 is de TU Delft met zijn gebouwen, enkele studentencomplexen en een enkele corporatieflat aangesloten op dit warmtenet. De overige gebouwen van de corporaties worden in 2027 aangesloten (dit is fase1 van het warmtenet). In 2027 wordt intensief ingezet op het haalbaar en betaalbaar maken van de tweede fase van het warmtenet. Rijksgeld is daar cruciaal voor; Delft voert een actieve lobby voor dit geld op zowel regionaal als landelijk niveau. Daarnaast zal in de eerste helft van 2027 duidelijk worden of de gemeente definitief gaat deelnemen in het op te richten warmtebedrijf en zullen de kavels die een warmtenet krijgen, moeten worden vastgesteld.

Belangrijke andere prioriteit is het verminderen van de effecten van netcongestie door intensief samenwerken met Stedin voor het versterken van het elektriciteitsnet door Stedin en door innovatieve oplossingen in te zetten. Via de buurtaanpak starten we in 2027 samen met Stedin het uitwerken van de plaatsing in de wijken van nieuwe elektriciteitshuisjes ten behoeve van het uitbreiden van de capaciteit van het elektriciteitsnet. Aan het faciliteren van initiatieven voor Energy hubs en buurtbatterijen zal komende jaren aandacht worden gegeven.

Meer gedetailleerde toelichting op de opgave Energietransitie is te vinden in het programma Duurzame stad en het programma Bereikbare stad.

Het financieel kader geeft een overzicht van de beschikbare en gealloceerde middelen voor de opgave Energietransitie. Daarnaast wordt inzicht gegeven in het verloop van de bestemmingsreserves  voor de energietransitie.

Dekking van de budgetten komt vanuit meerdere stromen:

• Het Rijk financiert gemeenten meerjarig voor uitvoering van het Klimaatakkoord.  Tot en met 2025 was dit een specifieke uitkering (SPUK). Voor 2026 en 2027 is dit een decentralisatie uitkering uit het gemeentefonds. Vanaf 2028 geschiedt dit ook via het gemeentefonds, alleen de vorm waarin is nog onderwerp van gesprek.
• Projecten voor isoleren en energiearmoede worden met name gedekt vanuit specifieke uitkeringen (SPUK's).
• De gemeente Delft draagt financieel bij aan de aanleg van het Open Warmtenet vanuit de reserve Stad. Deze subsidie heeft een revolverend karakter. Dit betekent dat we initiatieven ondersteunen, maar ook afspraken maken over het terugbetalen en/of niet uitbetalen als het niet nodig is van (een deel van) de bijdrage. 
• In de reserve Energie in de wijken staan de middelen toegekend vanuit de motie 'Energie in de wijken'. Deze zullen bijdragen aan verduurzamen door inwoners van kwetsbare wijken door hen te ontzorgen, te helpen en, waar nodig, te subsidiëren. De integrale benadering van de warmteuitvoeringsplannen vormgegeven door activiteiten van Klimaatmaat in Voorhof en Buitenhof worden vanuit deze reserve gefinancierd. 
• In de reserve Beleid en uitvoering is € 2 miljoen gereserveerd voor het warmtenet. De aanleg van een warmtenet, gevoed door duurzame warmte vanuit Geothermie Delft, start in Voorhof en Buitenhof. In eerste instantie sluiten hier woningen van de woningcorporaties op aan. In de tweede fase van het project kunnen particulieren, verenigingen van eigenaren (VvE's), bedrijven en maatschappelijk vastgoed aansluiten. Aanleg van een warmtenet betaalt zich nog niet terug. Hier ligt een rol voor de overheid. De eenmalige aansluitkosten behoeven subsidie vanuit het Rijk. Daarnaast zijn voor het aansluiten van particulieren en VvE’s aanpassingen nodig in de woning. En om volledig van het gas af te gaan, moet het gasfornuis worden vervangen door een elektrische kookplaat, wat ook om nieuwe pannen vraagt. Voor deze maatregelen zullen subsidies worden opgezet. Dit zal komende jaren snelheid brengen in de uitrol van het warmtenet fase 2. 
• In de reserve Beleid en uitvoering zijn middelen (€ 7,5 miljoen) gereserveerd voor het isolatieplan. Voor een deel (€ 5,5 miljoen) gebruiken wij deze middelen als cofinanciering voor aanvragen van extra rijksmiddelen. Met behulp van toegekende aanvragen in het kader van Volkshuisvestingsfonds kunnen wij onder meer VvE’s (587 woningen in Delft-West) ondersteunen bij het isoleren. Met behulp van € 3,8 miljoen cofinanciering is € 8,8 miljoen rijksubsidie binnengehaald.
• In de (nieuwe) reserve Netcongestie-verzachters is conform het coalitieakkoord € 1 miljoen gereserveerd voor het oplossen van knelpunten rondom netcongestie.

Dekking komt meerjarig vanuit het Rijk, dat gemeenten financiert voor uitvoering van het Klimaatakkoord. Daarnaast worden projecten voor isoleren en energiearmoede deels gedekt vanuit rijksregelingen op deze thema’s. De gemeente probeert optimaal gebruik te maken van deze regelingen. Daardoor komt het voor dat gedurende een jaar extra middelen beschikbaar komen.